Strefy ochronne: po co dzielić dom na grupy różnicówek

Z drzewa zasilania wiesz już, że obwody nie wiszą wszystkie pod jedną różnicówką, tylko są pogrupowane w strefy. Ten rozdział tłumaczy, według jakiego klucza się je dzieli i dlaczego akurat tak.

Dlaczego w ogóle dzielić

Trzy powody:

1. Komfort. Gdy zadziała różnicówka, wyłącza się tylko jej strefa, a nie cały dom. Usterka w garażu nie gasi świateł w sypialni.
2. Bezpieczeństwo i normy. Pewne pomieszczenia (łazienka) i odbiory (urządzenia z elektroniką) wymagają osobnej, dedykowanej ochrony.
3. Selektywność. Mniejsze, logicznie zamknięte strefy łatwiej skoordynować, żeby zadziałała ta właściwa różnicówka (patrz 03).

Klucz podziału — według pomieszczenia i funkcji

Strefę dobiera się głównie według typu pomieszczenia (dla gniazd) i typu odbiornika (dla reszty). Oto pełna mapa stosowana w tej książce. Wszystkie różnicówki są typu A (elektronika, LED — patrz 0.4).

Strefa	Co obejmuje	Podział	Różnicówka	Wsp. jednoczes.
Oświetlenie	całe światło piętra	1 na piętro	RCBO B10 (BO010B30A)	1,0
Gniazda pokojów	gniazda w pokojach „mieszkalnych”	1 na piętro	RCD 1+N 40 A (AR054203)	0,4
Gniazda 3-fazowe	indukcja, ładowarka auta	1 na obwód	RCD 3+N 40 A (AR054103)	1,0
Gniazda łazienki	gniazda w łazience	1 na łazienkę	RCBO B16 (BO016B30A)	0,4
Kuchnia	gniazda + indukcja kuchni	1 wspólna	RCD 3+N 40 A (AR054103)	0,7
Rolety	wszystkie rolety w domu	1 wspólna	RCD 3+N 40 A (AR054103)	1,0
Garaż	instalacja garażu	1 na pomieszczenie	RCD 40 A (AR054103)	0,5
Kotłownia	pompy, palnik	1 na pomieszczenie	RCD 40 A (AR054103)	0,6
Na zewnątrz	gniazda/oświetlenie zewn.	1 na strefę	RCD 40 A (AR054103)	0,5
Automatyka	zasilacz Loxone + obwody 24 V	1 wspólna	RCD 1+N 25 A (AR052203)	1,0

Jak czytać „podział”

Strefy różnią się tym, ile fizycznych różnicówek powstaje:

• 1 na piętro — np. gniazda pokojów. Dom dwukondygnacyjny dostaje dwie takie różnicówki (po jednej na poziom). Logiczne: usterka na parterze nie gasi piętra.
• 1 na pomieszczenie — łazienka, garaż, kotłownia. Każde takie pomieszczenie ma własną ochronę.
• 1 wspólna — kuchnia, rolety, automatyka. Jedna różnicówka na cały dom dla danej funkcji.
• 1 na obwód — ciężkie odbiory 3-fazowe (indukcja, ładowarka). Każdy dostaje własną różnicówkę, bo to duże, samodzielne urządzenia.

Dlaczego niektóre pomieszczenia są wyjątkowe

• Łazienka — strefa mokra, podwyższone ryzyko porażenia. Dostaje własny RCBO (różnicówka + bezpiecznik w jednym), żeby jej ochrona była niezależna od reszty.
• Kuchnia — dużo ciężkich odbiorów chodzących naraz (piekarnik, indukcja, zmywarka), stąd wysoki współczynnik jednoczesności 0,7 i wspólna, mocna różnicówka 3-fazowa.
• Rolety — w trybie scenariusza („zamknij wszystko”) mogą ruszyć wszystkie naraz, więc współczynnik 1,0 i jedna wspólna różnicówka na cały dom.
• Automatyka — zasilacz i obwody 24 V pracują bez przerwy, dlatego traktuje się je jak pełne, ciągłe obciążenie (1,0) i wydziela osobną różnicówkę.

Limity — kiedy strefa „pęka” na dwie

Jedna różnicówka nie obejmie dowolnie wielu obwodów. Obowiązują praktyczne limity liczby zabezpieczeń B16 na różnicówkę:

• Gniazda pokojów (40 A): do 6 obwodów na różnicówkę. Siódmy obwód → druga różnicówka tej strefy.
• Garaż / kotłownia / zewnątrz: do 3 obwodów na różnicówkę.
• Kuchnia: do 6 obwodów 1-fazowych + 1 obwód 3-fazowy (indukcja liczona osobno).

Gdy strefa przekroczy swój limit, dzieli się ją automatycznie na dwie różnicówki (#a, #b). To samo dotyczy oświetlenia: jedno piętro mieści się pod jednym RCBO do 2300 W i 15 obwodów — powyżej przechodzi na zwykłą różnicówkę z osobnymi bezpiecznikami (patrz rozdział 08).

Wskazówka montażowa: obwody jednej strefy układa się na szynie obok siebie, bo dzielą wspólną szynę zerową (N) za różnicówką — sąsiedztwo pozwala ją zmostkować. O tym jest rozdział 17.

Ochrona selektywna na zewnątrz

Strefa zewnętrzna w większych domach (przyłącze ≥ 14 kW) dostaje różnicówkę selektywną 300 mA (AR004130) zamiast zwykłej 30 mA. Dzięki temu przy usterce na zewnątrz zadziała ona z opóźnieniem, dając pierwszeństwo różnicówce bliższej usterce — i nie odcinając przy okazji pół domu.