Wstęp

Wyobraź sobie zwykły dom. Włącznik na ścianie przerywa fazę płynącą do lampy — naciskasz, obwód się zamyka, światło się pali. Prosto i lokalnie. W domu z automatyką jest inaczej: włącznik niczego nie przełącza bezpośrednio. To tylko przycisk, który mówi sterownikowi „ktoś chce światło”. Lampę załącza przekaźnik schowany w rozdzielnicy.

Ta jedna zmiana pociąga za sobą wszystko. Skoro to rozdzielnica decyduje, co się włącza, to każdy odbiornik musi do niej wrócić osobnym kablem. Rozdzielnica pod automatykę ma więc więcej przewodów, więcej zacisków, własne zasilanie niskonapięciowe dla elektroniki i logikę, której w zwykłej tablicy bezpiecznikowej nie ma. Ta książka tłumaczy, jak taką rozdzielnicę zrozumieć, zaprojektować i zbudować — na przykładzie systemu Loxone.

Prowadzimy Cię tą samą drogą, którą przebiega projekt każdej instalacji:

PLAN DOMU                  OBWODY                  ROZDZIELNICA            LISTA ZAKUPÓW
(co i gdzie         →   (jakim kablem,       →    (jak ochronić      →    (ile komponentów,
chcesz sterować)        jak zabezpieczyć)         i połączyć)              ile to kosztuje)

• Część 0 to elektryczne ABC, którego będziemy używać dalej — prąd, fazy, układy sieci, ochrona, przewody. Jeśli znasz te tematy, możesz ją przejrzeć pobieżnie.
• Część I pokazuje, jak działa rozdzielnica pod automatykę i czym jest Loxone.
• Część II to wspólny język wszystkich obwodów: strefy ochronne, dobór zabezpieczeń, bilans faz.
• Część III to serce książki — gotowe receptury: jak podłączyć światło, rolety, gniazda, taśmy LED, czujniki, audio, ogrzewanie i sieć.
• Część IV prowadzi od projektu do gotowej rozdzielnicy: dobór i zakup części, prefabrykacja, kosztorys, uruchomienie i odbiór.

Każdy rozdział Części III ma ten sam układ, żeby czytało się go jak instrukcję:

• Po co i jak działa — co to za element i jak go obsługujesz na co dzień.
• Jaki kabel — ile żył, jaki przekrój, jakie oznaczenie.
• Jak zabezpieczyć — bezpiecznik, różnicówka, do której grupy trafia.
• Co ląduje w rozdzielnicy — jakie moduły i połączenia reprezentują ten element.
• Na co uważać — typowe pułapki i utrwalone dobre praktyki.

Żeby nie pogubić się w dziesiątkach obwodów, warto je nazywać systematycznie. W książce stosujemy prosty schemat litera + piętro.pokój.numer, np. L1.2.3 = światło (L), 1. piętro, 2. pokój, 3. obwód. Inne litery: R rolety, G gniazda. To tylko sugestia — przyjmij własny system, byle stosować go konsekwentnie w całym projekcie.

Instalacja elektryczna potrafi zabić. Część czynności — przede wszystkim podłączenie do sieci i pomiary odbiorcze — w Polsce wolno wykonać tylko osobie z odpowiednimi uprawnieniami, a instalacja wymaga protokolarnego odbioru. Tę granicę — co możesz zrobić sam, a co musisz powierzyć uprawnionemu elektrykowi — opisuje rozdział 0.6. W dalszych rozdziałach nie powtarzamy tego ostrzeżenia przy każdej okazji; potraktuj 0.6 jako obowiązujące przez całą książkę.

Dalej: 0.1 — Prąd, napięcie, moc i jak policzyć obciążenie

Prąd, napięcie, moc i jak policzyć obciążenie

Zanim zaczniemy projektować rozdzielnicę, musimy mówić jednym językiem. Ten rozdział to minimum, do którego będziemy wracać przy każdym doborze bezpiecznika i przekroju.

Wyobraź sobie wodę w rurze:

• Napięcie (U), mierzone w woltach (V), to ciśnienie — jak mocno prąd jest „popychany”. W polskim gniazdku to 230 V.
• Prąd (I), mierzony w amperach (A), to przepływ — ile elektronów płynie przez przewód.
• Moc (P), mierzona w watach (W), to praca w jednostce czasu — ile energii odbiornik pobiera.

Wiąże je prosty wzór:

P = U × I        (moc = napięcie × prąd)

Z którego najczęściej korzystamy w odwróconej postaci — żeby z mocy urządzenia policzyć prąd:

I = P / U

Bo bezpiecznik dobiera się do prądu, a urządzenia opisuje się mocą. Musisz umieć przeskakiwać między jednym a drugim.

Przykład: czajnik 2000 W na 230 V pobiera prąd:

I = 2000 W / 230 V ≈ 8,7 A

Dlatego obwód gniazd zabezpiecza się zwykle wyłącznikiem 16 A — przy 230 V to teoretyczne 3680 W, czyli czajnik plus kilka pomniejszych odbiorników naraz. Obwód oświetlenia, gdzie odbiory są małe, wystarczy zabezpieczyć na 10 A (2300 W).

Gdyby zsumować moc wszystkich urządzeń w domu, wyszłoby kilkadziesiąt kilowatów — a przyłącze ma 14. To nie błąd: nigdy nie używasz wszystkiego jednocześnie. Pralka, piekarnik, czajnik i suszarka rzadko ruszają w tej samej sekundzie.

Dlatego przy projektowaniu stosuje się współczynnik jednoczesności — szacunek, jaka część odbiorów danego typu działa równocześnie. Na przykład gniazda w pokojach liczy się jakby pracowało 40% z nich, kuchnię — 70% (bo piekarnik, indukcja i zmywarka faktycznie chodzą razem), a oświetlenie czy rolety — nawet 100% (cała scena może ruszyć naraz). Te współczynniki wracają w rozdziale 07 (bilans faz).

Na etapie projektu rzadko znasz dokładną moc każdego punktu. Do wstępnych obliczeń przyjmuje się rozsądne wartości zastępcze na obwód:

To estymaty do bilansu, nie parametry konkretnych urządzeń — gdy znasz rzeczywistą moc, używasz jej.

Moc (W) mówi, ile urządzenie pobiera w danej chwili. Rachunek płacisz za energię — moc razy czas, liczoną w kilowatogodzinach (kWh). Urządzenie 1000 W pracujące godzinę zużywa 1 kWh. Licznik na wejściu domu sumuje właśnie kWh; w instalacji z Loxone możesz dodatkowo mierzyć zużycie per faza osobnym licznikiem Tree (patrz rozdział 04).

Jedna faza i trzy fazy. Twoje przyłącze

Najprostszy obwód to faza + neutralny + ochronny (L + N + PE). Między fazą a neutralnym jest 230 V — to napięcie, na którym pracuje większość domowych odbiorników: oświetlenie, gniazda, telewizor, lodówka.

• L (faza, brązowa) — żyła „pod napięciem”.
• N (neutralny, niebieska) — żyła powrotna, normalnie blisko potencjału ziemi.
• PE (ochronny, żółto-zielona) — bezpieczeństwo; w razie usterki odprowadza prąd, chroniąc przed porażeniem. Nigdy nie płynie nim prąd roboczy.

Do domu doprowadza się zwykle trzy fazy: L1, L2, L3, plus wspólny N i PE. Każda faza to osobne 230 V względem neutralnego, ale są wzajemnie przesunięte — między dwiema fazami napięcie wynosi 400 V.

Po co trzy fazy w domu?

1. Większa moc. Trzy fazy niosą trzy razy więcej mocy niż jedna przy tym samym prądzie. Mocne odbiory — płyta indukcyjna, ładowarka samochodu, pompa ciepła — projektuje się jako 3-fazowe.
2. Równomierne obciążenie. Jednofazowe obwody rozkłada się po trzech fazach tak, żeby żadna nie była przeciążona, gdy pozostałe stoją bezczynnie. To jest właśnie bilans faz.

Droga prądu od sieci do Twojej rozdzielnicy wygląda tak:

sieć energetyczna → zabezpieczenie przedlicznikowe → LICZNIK → WLZ → ROZDZIELNICA

• Moc przyłączeniowa — ile kilowatów zakontraktowałeś u operatora (typowo 14 kW dla domu; większe domy z pompą ciepła i ładowarką — 18–25 kW). Ona wyznacza zabezpieczenie przedlicznikowe i rozłącznik główny w rozdzielnicy.
• Licznik — własność operatora, mierzy zużytą energię.
• WLZ (Wewnętrzna Linia Zasilająca) — przewód od licznika do Twojej rozdzielnicy. Dla domu 3-fazowego to zwykle YKY 5x16 (pięć żył 16 mm²: L1, L2, L3, N, PE).

Żeby dobrać rozłącznik główny, trzeba z mocy przyłącza policzyć prąd. Dla układu 3-fazowego:

I = moc[kW] × 1000 / (400 V × √3 × cosφ)

gdzie √3 ≈ 1,732, a cosφ (współczynnik mocy) przyjmujemy 0,95. W praktyce upraszcza się to do:

I ≈ moc[kW] × 1,5

Przykład — przyłącze 14 kW:

I ≈ 14 × 1,5 ≈ 21 A

Czyli prąd roboczy to około 21 A na fazę. Rozłącznik główny dobiera się do najbliższego wyższego standardu — tu 40 A (najmniejszy oferowany rozłącznik domowy). Szczegóły doboru rozłącznika i całego korzenia rozdzielnicy są w rozdziale 04.

Układy sieci: TN-S, TN-C-S, TT

„Układ sieci” brzmi abstrakcyjnie, ale chodzi o jedną konkretną rzecz: jak poprowadzony jest przewód ochronny (PE) i neutralny (N) od stacji transformatorowej do Twojego domu. To przesądza o sposobie ochrony przeciwporażeniowej, więc musisz wiedzieć, który układ masz, zanim dobierzesz różnicówki i ogranicznik przepięć.

Nazwy są kodem literowym. Pierwsza litera mówi o uziemieniu po stronie sieci (zawsze T — uziemione), druga — jak uziemione są części Twojej instalacji. Dla nas liczą się trzy warianty.

Od stacji do domu biegnie jeden wspólny przewód PEN, łączący w sobie funkcję neutralnego i ochronnego. Dopiero w Twojej rozdzielnicy głównej rozdziela się go na osobne N i PE.

stacja → ... PEN (wspólny) ... → ROZDZIELNICA: tu PEN rozdziela się na N i PE
                                       │
                                  mostek N-PE (punkt rozdziału)

Punkt rozdziału łączy się mostkiem N-PE i uziemia. Od tego miejsca w głąb domu N i PE biegną już osobno (jak w TN-S). To zdecydowanie najczęstszy układ w polskich domach jednorodzinnych.

W praktyce rozdzielnicy: rozdział PEN realizuje się na bloku zaciskowym, łącząc szynę N z szyną PE krótkimi mostkami. To jedyne miejsce, gdzie N i PE wolno ze sobą połączyć — nigdzie dalej.

Neutralny i ochronny są rozdzielone już od stacji i biegną osobno na całej długości. Z punktu widzenia rozdzielnicy jest prościej — nie ma rozdziału PEN, nie ma mostka N-PE. Spotykany w nowszych przyłączach i instalacjach przemysłowych.

Instalacja nie korzysta z przewodu ochronnego od sieci — zamiast tego masz własny uziom (np. bednarka lub szpilki w gruncie), do którego podłączony jest PE. Sieć dostarcza tylko fazy i N.

Układ TT wymaga bezwzględnie zabezpieczenia różnicowoprądowego — bo przy własnym uziomie to różnicówka jest podstawową ochroną przed porażeniem. Spotykany na wsiach i w przyłączach napowietrznych.

• Mostek N-PE robisz tylko w TN-C-S (i tylko w jednym miejscu — w rozdzielnicy głównej). W TN-S i TT go nie ma.
• Ogranicznik przepięć (SPD) dobiera się do układu sieci — modele „dla TT/TN-S” mają konfigurację 3+1 (trzy fazy + neutralny względem PE).
• Różnicówki są obowiązkowe wszędzie, ale w TT pełnią rolę krytyczną.

Jeśli nie wiesz, jaki masz układ — sprawdź w dokumentacji przyłącza albo zapytaj operatora. W zdecydowanej większości polskich domów będzie to TN-C-S.

Ochrona: różnicówka, nadprądówka, RCBO, ogranicznik przepięć

W rozdzielnicy mieszkają cztery typy aparatów ochronnych. Każdy chroni przed czymś innym i nie zastępuje pozostałych. Ten rozdział tłumaczy, co robi który — wracamy do nich w całej książce.

Chroni instalację (przewody, urządzenia) przed dwoma zagrożeniami:

• przeciążeniem — gdy płynie zbyt duży prąd przez zbyt długi czas (przewód by się przegrzał),
• zwarciem — gdy faza zetknie się z neutralnym lub ochronnym (prąd skacze do setek amperów).

Opisują go dwa parametry:

Prąd znamionowy — np. 10 A, 16 A — przy jakim prądzie zaczyna chronić. Dobiera się go do przekroju przewodu (patrz rozdział 0.5 i Dodatek B).

Charakterystyka (krzywa) — jak szybko reaguje na chwilowe skoki prądu:

• Krzywa B — łagodna, do odbiorów bez prądu rozruchowego: oświetlenie, gniazda. Zadziała już przy ~3–5-krotności prądu znamionowego.
• Krzywa C — toleruje większy chwilowy skok (~5–10×), do odbiorów z prądem rozruchowym: silniki, rolety, niektóre zasilacze. Silnik rolety przy starcie pobiera kilka razy więcej niż w ruchu — na krzywej B wybijałby bezpiecznik przy każdym podniesieniu.

Chroni ludzi przed porażeniem. Działa zupełnie inaczej niż nadprądówka: nie patrzy na wielkość prądu, tylko porównuje, ile prądu wpływa fazą, a ile wraca neutralnym. Jeśli się nie zgadza — część prądu „ucieka” gdzieś indziej (np. przez ciało człowieka do ziemi) — różnicówka błyskawicznie odcina zasilanie.

Parametry:

• Czułość (prąd różnicowy) — 30 mA to ochrona ludzi (standard w obwodach domowych); 300 mA to wersja selektywna/przeciwpożarowa (chroni instalację, nie człowieka — patrz niżej).
• Typ — na jakie kształty prądu reaguje:
  • Typ AC — tylko prąd przemienny. Starszy standard, dziś niewystarczający dla nowoczesnego domu.
  • Typ A — prąd przemienny i pulsujący stały. Wymagany wszędzie tam, gdzie jest elektronika: zasilacze, LED, falowniki, pralki, indukcja. W instalacji z automatyką praktycznie wszystko jest typu A.
  • Typ B — dodatkowo gładki prąd stały (falowniki PV, ładowarki samochodów). Stosowany punktowo.

Zapamiętaj: w domu z automatyką i elektroniką domyślnie dajesz różnicówki typu A 30 mA. Typ AC to relikt.

Jeśli masz różnicówkę na wejściu całej rozdzielnicy i osobne na strefach, chcesz, żeby przy usterce zadziałała tylko ta najbliższa usterce, a nie główna (która odcięłaby cały dom). Dlatego nadrzędna różnicówka bywa selektywna (typ S, 300 mA) — reaguje z opóźnieniem, dając czas zadziałać tej podrzędnej 30 mA. To dobre praktyki w domach 3-fazowych powyżej ~14 kW.

RCBO to połączenie MCB + RCD w jednej obudowie szerokości 2 modułów. Chroni pojedynczy obwód kompletnie: i przed przeciążeniem/zwarciem, i przed prądem upływu. Wygodne tam, gdzie chcesz, żeby jeden obwód miał własną, niezależną ochronę różnicową — np. łazienka albo całe oświetlenie piętra (patrz rozdział 08). Wadą jest cena i to, że jedna usterka wyłącza tylko ten obwód — co bywa zaletą.

Chroni instalację i urządzenia przed przepięciami — krótkimi skokami napięcia do tysięcy woltów, powodowanymi przez wyładowania atmosferyczne lub łączenia w sieci. SPD „upuszcza” nadmiarowe napięcie do przewodu ochronnego, zanim dotrze do urządzeń.

Klasy:

• Typ 1 (T1) — odprowadza prąd udarowy z bezpośredniego uderzenia pioruna (instalacje odgromowe).
• Typ 2 (T2) — chroni przed przepięciami indukowanymi i łączeniowymi (standard w rozdzielnicy domowej).
• T1+T2 — łączony, montowany na wejściu rozdzielnicy głównej. To go używamy w recepturze korzenia rozdzielnicy (patrz rozdział 04).

Przewody: przekrój, obciążalność, kolory, oznaczenia, SELV

Przewód to nie „kabel i już”. Dobiera się go do prądu, oznacza według funkcji i prowadzi w ustalonych kolorach. Ten rozdział zbiera podstawy; gotowe tabele są w Dodatku B.

Przekrój żyły (pole jej przekroju poprzecznego, w mm²) decyduje, ile prądu uniesie bez przegrzania — to jej obciążalność. Im grubsza żyła, tym większy prąd.

Zasada doboru jest prosta: przekrój musi pasować do bezpiecznika, który chroni dany przewód. Gdyby przewód był za cienki względem bezpiecznika, mógłby się przegrzać, zanim bezpiecznik zadziała. Stąd sztywne pary:

Dlatego obwód oświetlenia (B10) prowadzi się żyłą 1,5 mm², a gniazd (B16) — 2,5 mm². Pełne tabele, łącznie z żyłami zbiorczymi za różnicówką i w korzeniu rozdzielnicy, są w Dodatku B.

Typ przewodu poznasz po symbolu literowym mówiącym o budowie i zastosowaniu:

• YDY — sztywny instalacyjny (pełna żyła, „drut”). Domowy standard pod tynk.
• OWY — giętki (linka w izolacji). Rolety, taśmy LED, sterowanie 24 V.
• LgY — pojedyncza linka; też do mostkowania w rozdzielnicy.
• YKY — przewód zasilający/ziemny, grubszy. Tu jako WLZ od licznika do rozdzielnicy.
• J-Y(St)Y — skrętka ekranowana (telekomunikacyjna). Magistrala Loxone Tree.
• OMY — cienki sygnałowy. Kontaktrony, czujniki.
• TP głośnikowy OFC — przewód głośnikowy z czystej miedzi (audio).

Przekroje przykładowych przewodów: 3-żyłowy (światło), 5-żyłowy (3-fazowy), skrętka magistrali Tree.

Który przewód do jakiego obwodu — patrz Dodatek B, tabela 1.

Kolory nie są dowolne — to norma i bezpieczeństwo:

Żółto-zielony jest święty — wolno go używać wyłącznie dla przewodu ochronnego PE. Niebieskiego — przy 230 V wyłącznie dla N. W obwodach automatyki 24 V przyjmuje się dodatkowo: czerwony = +24 V, zielony = magistrala Tree.

Część automatyki pracuje na 24 V napięcia stałego zamiast 230 V. To tzw. SELV (Safety Extra-Low Voltage) — napięcie na tyle niskie, że dotyk nie grozi porażeniem. Stąd ważna konsekwencja dla rozdzielnicy: obwody 24 V (taśmy LED, oprawy 24 V, czujniki) nie wymagają osobnego bezpiecznika ani różnicówki na każdym obwodzie — chroni się dopiero wejście 230 V zasilacza, który to napięcie wytwarza. Dlatego receptury LED i oświetlenia 24 V wyglądają „uboższo” niż 230 V — i tak ma być.

Końcówkę linki (przewodu wielodrutowego) przed włożeniem w zacisk śrubowy zarabia się tulejką — metalową koszulką zaciskaną na żyle, żeby śruba nie postrzępiła drutków. Złączki sprężynowe WAGO (Push-in) tulejek nie wymagają. Pełna reguła „kiedy tulejka” — Dodatek B, sekcja 4.

Bezpieczeństwo i prawo: granice DIY, odbiór

Ten rozdział czytaj jako obowiązujący przez całą książkę. Dalej nie będziemy powtarzać ostrzeżeń przy każdej okazji — ale wszystko, co projektujesz, robisz w granicach opisanych tutaj.

230 V wystarcza, żeby zabić. Praca przy instalacji pod napięciem grozi porażeniem, poparzeniem i śmiercią; zwarcie potrafi spowodować łuk elektryczny i pożar. Dlatego obowiązuje żelazna zasada:

Nigdy nie pracujesz pod napięciem. Każdą czynność przy okablowaniu wykonujesz na instalacji odłączonej, sprawdzonej próbnikiem, zabezpieczonej przed przypadkowym załączeniem.

Dużą część pracy nad rozdzielnicą wykonasz bez ryzyka i bez uprawnień, bo dzieje się bez napięcia:

• Zaprojektować instalację: rozplanować obwody, strefy, dobrać aparaturę i przekroje (o tym jest ta książka).
• Sprefabrykować rozdzielnicę na stole — zmontować aparaty na szynach, ułożyć i opisać okablowanie wewnętrzne, zarobić końcówki. To „warsztatowa” część (patrz rozdział 17), którą robisz na odłączonej, niepodłączonej do niczego obudowie.
• Ułożyć trasy kablowe w budowanym domu (rury, przewody w bruzdach) — przed podłączeniem.
• Skompletować zakupy i zweryfikować zgodność elementów.

Czynności „pod napięciem” i te, które decydują o bezpieczeństwie całej instalacji, w Polsce są zastrzeżone — wykonuje je osoba z odpowiednimi uprawnieniami (SEP):

• Podłączenie rozdzielnicy do sieci (do WLZ / licznika).
• Pierwsze załączenie i wszelkie prace pod napięciem.
• Pomiary odbiorcze — skuteczności ochrony przeciwporażeniowej, rezystancji izolacji, działania różnicówek, ciągłości PE.
• Protokół odbioru instalacji — dokument potwierdzający, że instalacja jest bezpieczna i zgodna z normą. Bez niego instalacja nie powinna zostać przekazana do użytku.

Gotowa instalacja musi przejść odbiór: zestaw pomiarów wykonanych przyrządami przez uprawnioną osobę, zakończony protokołem. To nie formalność — pomiary wychwytują błędy, których nie widać: przerwany PE, za małą skuteczność ochrony, źle działającą różnicówkę. Dopiero pozytywny odbiór i protokół pozwalają instalację bezpiecznie użytkować (i są wymagane m.in. przy odbiorze budynku oraz przez ubezpieczyciela).

Projektuj i prefabrykuj ile chcesz — ale finalne podłączenie pod napięcie, pomiary i odbiór zleć uprawnionemu elektrykowi. Wiedza z tej książki ma Cię uczynić świadomym współautorem instalacji i partnerem dla fachowca, a nie zastąpić jego uprawnień i odpowiedzialności.

Czym różni się rozdzielnica „inteligentna"

Znasz już podstawy elektryki (Część 0). Czas zobaczyć, co automatyka zmienia w samej rozdzielnicy — bo zmienia sporo, choć na pierwszy rzut oka to ta sama szafka z aparatami na szynach.

W zwykłej instalacji łącznik w ścianie jest częścią obwodu mocy — to on, lokalnie, przerywa fazę do lampy. W instalacji z automatyką łącznik niczego nie przełącza bezpośrednio. Przycisk na ścianie to tylko wejście sygnałowe sterownika; o tym, co i kiedy się włączy, decyduje sterownik w rozdzielnicy, a faktyczne przełączenie wykonuje przekaźnik — również w rozdzielnicy.

Ta zmiana ma cztery praktyczne konsekwencje.

Skoro to rozdzielnica steruje wszystkim, to do każdej grupy lamp, każdej rolety, każdego ogrzewania musi dobiec osobny przewód — i wrócić. Nie ma „przelotek” przez łączniki w ścianie. W efekcie kabli jest znacznie więcej niż w instalacji klasycznej, a rozdzielnica jest większa.

Przyciski, czujniki ruchu, kontaktrony — to wejścia sterownika. Albo prowadzi się je magistralą do rozdzielnicy (Loxone Tree), albo łączy bezprzewodowo (Loxone Air). Tak czy inaczej, „inteligencja” zbiega się w jednym miejscu.

Obok klasycznych 230 V w rozdzielnicy żyje podsystem 24 V (SELV): sterownik, magistrale, zasilacz, sterowniki LED, oprawy i taśmy 24 V. To osobny obieg — bezpieczny w dotyku, z własnym zasilaczem i własnymi zasadami (bez bezpiecznika na każdym obwodzie, patrz 0.5).

Sygnały (kontaktrony, magistrala Tree, audio) to obwody bezpieczne lub pasywne — nie mają i nie potrzebują bezpiecznika nadprądowego. W rozdzielnicy reprezentują je tylko złączki sygnałowe. To normalne; nie szukaj dla nich bezpiecznika.

Rozdzielnica pod automatykę to tak naprawdę trzy nałożone na siebie instalacje:

1. Moc 230/400 V — ochrona (różnicówki, bezpieczniki) i rozdział, jak w każdej rozdzielnicy.
2. Sterowanie — sterownik, jego wyjścia przekaźnikowe i wejścia, rozszerzenia.
3. Magistrale i zasilanie 24 V — Tree, Air, zasilacz, sterowniki LED, audio.

Reszta książki uczy projektować wszystkie trzy naraz: Część II to warstwa mocy i ochrony, Część III to receptury łączące konkretny odbiornik ze wszystkimi trzema warstwami, a rozdział 02 przedstawia warstwę sterowania — system Loxone.

Loxone w pigułce: Miniserver, Tree, Air, Link, zasilacz

Nie musisz znać programowania Loxone, żeby zaprojektować rozdzielnicę — ale musisz rozumieć, z jakich klocków składa się system i ile każdy z nich „udźwignie”. Ten rozdział to taka mapa.

Miniserver to centralny sterownik: mały, zawsze włączony komputer na szynie DIN, który zbiera sygnały (przyciski, czujniki) i steruje odbiornikami (przekaźniki, ściemniacze). Ma na pokładzie:

• 8 wyjść przekaźnikowych (do załączania lamp, rolet, urządzeń 230 V),
• 8 wejść cyfrowych (przyciski, kontaktrony) i 8 analogowych,
• 1 gałąź magistrali Tree,
• port LAN.

Loxone Miniserver — mózg instalacji. U dołu czerwone zaciski 8 przekaźników, kolorowe złączki magistral Tree/Link, u góry wejścia.

Jest też Miniserver Compact — mniejszy i tańszy wariant z 2 przekaźnikami, 4 wejściami i 2 gałęziami Tree, do mniejszych instalacji.

Pojęcie kluczowe — „zasoby”. Każdy odbiornik czegoś od sterownika potrzebuje: lampa — wyjścia przekaźnikowego, przycisk — wejścia, urządzenie Tree — miejsca na gałęzi. To są zasoby. Cały projekt rozdzielnicy to po części gospodarka zasobami: gdy zabraknie wyjść na Miniserverze, dokładasz rozszerzenie.

Tree to magistrala (jeden przewód-skrętka, J-Y(St)Y 2x2x0.8), do której podpina się szeregowo urządzenia: panele dotykowe, czujniki obecności, sterowniki LED, siłowniki ogrzewania. Jedna gałąź Tree obsłuży do 50 urządzeń. Tym samym kablem leci i zasilanie 24 V, i sygnał — to upraszcza okablowanie.

Air to odpowiednik Tree, ale bez kabla — łączność radiowa. Używa się go tam, gdzie ciągnięcie przewodu jest niepraktyczne: czujniki dymu, czujniki zalania, zamki, sterowanie klimatyzacją. Wymaga w rozdzielnicy bramki Air Base Extension.

Link to wewnętrzne połączenie 24 V między Miniserverem a rozszerzeniami w rozdzielnicy — szeregowy „łańcuszek” zasilająco-komunikacyjny. Nie wychodzi poza rozdzielnicę; spina ze sobą moduły na szynie.

Cały świat 24 V (Miniserver, magistrale, sterowniki i oprawy LED) potrzebuje zasilania. Daje je Loxone Power Supply — zasilacz buforowy (z podtrzymaniem) o mocy ok. 960 W, z siedmioma kanałami wyjściowymi. Do małych instalacji bywa zastępowany tanim zasilaczem Mean Well HDR-150-24 (150 W), gdy obciążenie 24 V jest niewielkie. Szczegóły rozdziału mocy zasilacza — w rozdziale 11 (LED).

Loxone Power Supply — zasilacz buforowy 24 V z siedmioma kanałami wyjściowymi.

Gdy odbiorników jest więcej, niż Miniserver obsłuży sam, dokłada się rozszerzenia (Extensions) — to moduły na szynę DIN, które dodają konkretny zasób:

Przykładowe rozszerzenia (od lewej): Relay Extension, Tree Extension, RGBW Dimmer Tree, Air Base Extension.

Reguła jest zawsze ta sama: najpierw wykorzystujesz to, co ma Miniserver, a dopiero przy braku zasobu dokładasz rozszerzenie. Ile czego potrzeba w konkretnym projekcie — wyliczają receptury Części III, a całość warstwy sterowania zbiera rozdział 15 przy doborze komponentów.

Drzewo zasilania i ochrony

Prąd wchodzi do rozdzielnicy jednym grubym przewodem (WLZ), a wychodzi dziesiątkami cienkich — do każdego obwodu w domu. Po drodze rozgałęzia się i jest kolejno zabezpieczany. Ten układ ma kształt drzewa i warto mieć go w głowie, bo każda receptura w Części III to po prostu jedna gałąź tego drzewa.

        PRZYŁĄCZE (licznik)
              │  WLZ (YKY 5x16)
              ▼
   ┌─────────────────────┐
   │  ROZŁĄCZNIK GŁÓWNY   │   odcina całą rozdzielnicę
   └─────────────────────┘
              │
              ▼
   ┌─────────────────────┐
   │  OGRANICZNIK PRZEPIĘĆ│   ochrona od przepięć (piorun, sieć)
   └─────────────────────┘
              │
              ▼
   ┌─────────────────────┐
   │   ROZDZIAŁ MOCY      │   rozgałęzienie na strefy
   └─────────────────────┘
        │      │      │
        ▼      ▼      ▼
   ┌────────┐ ┌────────┐ ┌────────┐
   │RÓŻNICÓWKA│ │RÓŻNICÓWKA│ │RÓŻNICÓWKA│   strefa = grupa obwodów
   │ strefy  │ │ strefy  │ │ strefy  │   (np. gniazda piętra, łazienka)
   └────────┘ └────────┘ └────────┘
       │ │       │           │
       ▼ ▼       ▼           ▼
   [bezpiecznik obwodu]  ...           jeden na obwód
       │
       ▼
   [złączka WAGO]                      punkt zaczepienia przewodu
       │
       ▼
   przewód → ODBIORNIK (lampa, gniazdo, roleta…)

Od góry: pień to przyłącze i rozłącznik główny; konary to strefy chronione różnicówkami; gałęzie to pojedyncze obwody z bezpiecznikami; liście to odbiorniki w domu.

Każde piętro chroni przed czym innym (przypomnienie z rozdziału 0.4):

1. Rozłącznik główny — pozwala odciąć całość (serwis, awaria).
2. Ogranicznik przepięć (SPD) — łapie przepięcia, zanim wejdą głębiej.
3. Różnicówka strefy — chroni ludzi przed porażeniem; jedna obejmuje grupę obwodów.
4. Bezpiecznik obwodu — chroni przewód przed przeciążeniem/zwarciem; jeden na obwód.

Drzewo ma sens tylko wtedy, gdy przy usterce odcina się jak najmniejszy fragment instalacji. Gdy zwiera się jedna lampa, ma wyłączyć się jej obwód — a nie cały dom. To zasada selektywności: zabezpieczenie najbliższe usterce powinno zadziałać pierwsze, zanim zareaguje to nadrzędne.

W praktyce oznacza to m.in., że:

• obwodów nie wrzuca się wszystkich pod jedną różnicówkę — dzieli się je na strefy (po to jest cała Część II, rozdział 05),
• w większych domach nadrzędna różnicówka bywa selektywna (S, 300 ms / 300 mA), żeby dać czas zadziałać podrzędnej 30 mA.

Bo kolejność i grupowanie w drzewie przekłada się wprost na to, ile aparatów kupisz i jak je ułożysz na szynach. Reszta książki schodzi tym drzewem w dół: najpierw pień (korzeń rozdzielnicy — rozdział 04), potem konary (strefy — 05), aż po liście (receptury per odbiornik — Część III).

Korzeń rozdzielnicy: rozłącznik główny, przepięcia, rozdział mocy

„Korzeń” to pień drzewa z poprzedniego rozdziału — wszystko od wejścia WLZ do miejsca, w którym moc rozgałęzia się na strefy. Ten zestaw jest w każdej rozdzielnicy taki sam, niezależnie od tego, co dzieje się dalej. Zbudujmy go po kolei.

WLZ (YKY 5x16)
   │
   ▼
BLOKI ROZDZIAŁU WLZ        3× 2016-1201 (L1/L2/L3) + 2016-1204 (N) + 2016-1207 (PE)
   │                       (w TN-C-S tutaj mostek N-PE)
   ▼
ROZŁĄCZNIK GŁÓWNY          Schrack MZ4xx (dobierany do mocy przyłącza)
   │
   ▼
[LICZNIK ENERGII TREE]     opcjonalnie: Loxone 100567 (pomiar zużycia)
   │
   ▼
OGRANICZNIK PRZEPIĘĆ       Schrack IS151111-- (T1+T2)
   │
   ▼
DYSTRYBUTORY               3× 2016-8031 (L1/L2/L3) + 2016-8034 (N)
   │
   ├──► do różnicówek stref (Część II)
   ▼
LAMPKA KONTROLNA FAZ       Legrand LamkaLED3Kolorowa

WLZ (YKY 5x16, pięć żył 16 mm²) wchodzi do rozdzielnicy i ląduje na blokach przelotowych 16 mm²: po jednym na każdą fazę (2016-1201, szare), jeden na neutralny (2016-1204, niebieski) i jeden na ochronny (2016-1207). Z nich moc rozchodzi się dalej.

Jeśli masz układ TN-C-S (najczęstszy — patrz 0.3), to tutaj rozdziela się wspólny PEN na N i PE: szynę N łączy się z szyną PE dwoma mostkami 2016-402. To jedyne miejsce w całej instalacji, gdzie N i PE wolno połączyć.

Rozłącznik główny (Schrack serii MZ4xx, 4-biegunowy) pozwala jednym ruchem odciąć całą rozdzielnicę. Dobiera się go do mocy przyłącza.

Dobór:

1. Z mocy przyłącza policz prąd (wzór z 0.2): A = moc[kW] × 1000 / (400 × √3 × 0,95) — w przybliżeniu kW × 1,5.
2. Zaokrąglij w górę do najbliższego stopnia z drabinki:

Przykład — przyłącze 14 kW: 14 × 1,5 ≈ 21 A → najmniejszy stopień to MZ440 (40 A). Dla typowego domu 14 kW rozłącznik 40 A jest więc punktem wyjścia. Większe przyłącza (pompa ciepła + ładowarka) trafiają na MZ463/MZ480 i wyżej.

Jeśli z góry wiesz, jakie masz zabezpieczenie przedlicznikowe, dobierz rozłącznik do niego. Przekrój wewnętrznego okablowania korzenia dobiera się do prądu rozłącznika: ≤40 A → 6 mm², ≤63 A → 10 mm², wyżej → 16 mm²; żyła ochronna PE zawsze 16 mm².

Jeśli chcesz mierzyć zużycie energii per faza w aplikacji Loxone, między rozłącznik a ogranicznik przepięć wpina się 3-fazowy Energy Meter Tree (Loxone 100567, 4 moduły). Siedzi na magistrali Tree i raportuje pobór L1/L2/L3. Opcjonalny — pomijasz, jeśli pomiar Cię nie interesuje.

Loxone 3-fazowy Energy Meter Tree — pomiar zużycia energii per faza.

Zaraz za rozłącznikiem montuje się ogranicznik przepięć T1+T2 — Schrack IS151111-- (8 modułów, konfiguracja 3+1 dla sieci TT/TN-S). Łapie zarówno udary od wyładowań, jak i przepięcia łączeniowe, chroniąc wszystko, co jest dalej. Żyły fazowe i N podłącza się przekrojem 10 mm², a PE — 16 mm².

Ogranicznik przepięć T1+T2 (Schrack IS151111) — 8 modułów, konfiguracja 3+1.

Rozdzielnice dodatkowe (np. osobna w garażu, zasilana z głównej): pomijają ogranicznik przepięć. Ochrona T1+T2 na rozdzielnicy głównej obejmuje całą instalację — zasilanie dochodzące do podrzędnej rozdzielnicy jest już chronione.

Za ogranicznikiem moc trafia na dystrybutory potencjału: trzy bloki 2016-8031 (po jednym na fazę, szare) i jeden 2016-8034 (N, niebieski). Każdy rozdziela jedno wejście 16 mm² na sześć wyjść 4 mm² — stąd zasilanie rozchodzi się do różnicówek poszczególnych stref (o których jest rozdział 05).

Na koniec, dla wygody i diagnostyki, montuje się lampkę kontrolną obecności faz (Legrand LamkaLED3Kolorowa) — trzy diody sygnalizujące obecność L1/L2/L3. Od razu widać, czy któraś faza nie zanikła.

Lampka kontrolna obecności faz (Legrand) — trzy diody L1/L2/L3.

Ten zestaw powtarza się w każdej rozdzielnicy głównej. Mając pień, schodzimy do konarów — stref ochronnych.

Strefy ochronne: po co dzielić dom na grupy różnicówek

Z drzewa zasilania wiesz już, że obwody nie wiszą wszystkie pod jedną różnicówką, tylko są pogrupowane w strefy. Ten rozdział tłumaczy, według jakiego klucza się je dzieli i dlaczego akurat tak.

Trzy powody:

1. Komfort. Gdy zadziała różnicówka, wyłącza się tylko jej strefa, a nie cały dom. Usterka w garażu nie gasi świateł w sypialni.
2. Bezpieczeństwo i normy. Pewne pomieszczenia (łazienka) i odbiory (urządzenia z elektroniką) wymagają osobnej, dedykowanej ochrony.
3. Selektywność. Mniejsze, logicznie zamknięte strefy łatwiej skoordynować, żeby zadziałała ta właściwa różnicówka (patrz 03).

Strefę dobiera się głównie według typu pomieszczenia (dla gniazd) i typu odbiornika (dla reszty). Oto pełna mapa stosowana w tej książce. Wszystkie różnicówki są typu A (elektronika, LED — patrz 0.4).

Strefy różnią się tym, ile fizycznych różnicówek powstaje:

• 1 na piętro — np. gniazda pokojów. Dom dwukondygnacyjny dostaje dwie takie różnicówki (po jednej na poziom). Logiczne: usterka na parterze nie gasi piętra.
• 1 na pomieszczenie — łazienka, garaż, kotłownia. Każde takie pomieszczenie ma własną ochronę.
• 1 wspólna — kuchnia, rolety, automatyka. Jedna różnicówka na cały dom dla danej funkcji.
• 1 na obwód — ciężkie odbiory 3-fazowe (indukcja, ładowarka). Każdy dostaje własną różnicówkę, bo to duże, samodzielne urządzenia.

• Łazienka — strefa mokra, podwyższone ryzyko porażenia. Dostaje własny RCBO (różnicówka + bezpiecznik w jednym), żeby jej ochrona była niezależna od reszty.
• Kuchnia — dużo ciężkich odbiorów chodzących naraz (piekarnik, indukcja, zmywarka), stąd wysoki współczynnik jednoczesności 0,7 i wspólna, mocna różnicówka 3-fazowa.
• Rolety — w trybie scenariusza („zamknij wszystko”) mogą ruszyć wszystkie naraz, więc współczynnik 1,0 i jedna wspólna różnicówka na cały dom.
• Automatyka — zasilacz i obwody 24 V pracują bez przerwy, dlatego traktuje się je jak pełne, ciągłe obciążenie (1,0) i wydziela osobną różnicówkę.

Jedna różnicówka nie obejmie dowolnie wielu obwodów. Obowiązują praktyczne limity liczby zabezpieczeń B16 na różnicówkę:

• Gniazda pokojów (40 A): do 6 obwodów na różnicówkę. Siódmy obwód → druga różnicówka tej strefy.
• Garaż / kotłownia / zewnątrz: do 3 obwodów na różnicówkę.
• Kuchnia: do 6 obwodów 1-fazowych + 1 obwód 3-fazowy (indukcja liczona osobno).

Gdy strefa przekroczy swój limit, dzieli się ją automatycznie na dwie różnicówki (#a, #b). To samo dotyczy oświetlenia: jedno piętro mieści się pod jednym RCBO do 2300 W i 15 obwodów — powyżej przechodzi na zwykłą różnicówkę z osobnymi bezpiecznikami (patrz rozdział 08).

Wskazówka montażowa: obwody jednej strefy układa się na szynie obok siebie, bo dzielą wspólną szynę zerową (N) za różnicówką — sąsiedztwo pozwala ją zmostkować. O tym jest rozdział 17.

Strefa zewnętrzna w większych domach (przyłącze ≥ 14 kW) dostaje różnicówkę selektywną 300 mA (AR004130) zamiast zwykłej 30 mA. Dzięki temu przy usterce na zewnątrz zadziała ona z opóźnieniem, dając pierwszeństwo różnicówce bliższej usterce — i nie odcinając przy okazji pół domu.

Dobór zabezpieczeń i przekrojów

Strefa (różnicówka) chroni grupę obwodów przed porażeniem. Ale każdy pojedynczy obwód potrzebuje jeszcze własnego bezpiecznika nadprądowego dobranego do tego, co zasila — i przewodu dobranego do tego bezpiecznika. Ten rozdział pokazuje, jak dobrać oba; gotowe tabele są w Dodatku B.

Dla każdego obwodu rozstrzygasz po kolei trzy rzeczy:

typ odbiornika → prąd i krzywa bezpiecznika → przekrój przewodu

Druga wynika z pierwszej (jaki odbiornik, taki prąd i charakterystyka), trzecia z drugiej (przekrój musi „udźwignąć” prąd bezpiecznika). Przejdźmy to po typach obwodów.

Krzywa B czy C? Pamiętaj z 0.4: B dla odbiorów bez rozruchu (światło, gniazda), C dla silników (rolety). Założenie krzywej B na rolety to klasyczny błąd — bezpiecznik wybijałby przy każdym podniesieniu.

Przewód musi unieść prąd, przy którym bezpiecznik jeszcze nie zadziała. Stąd sztywne pary (pełna tabela w Dodatku B):

Dlatego światło (B10) prowadzi się YDY 3x1.5, a gniazda (B16) YDY 3x2.5. Receptury w Części III podają gotowy przewód dla każdego typu punktu — nie musisz liczyć za każdym razem.

Obwód gniazd w sypialni:

1. Odbiornik: gniazda 1-fazowe → bezpiecznik B16.
2. Przewód: B16 → przekrój 2,5 mm² → YDY 3x2.5.
3. Strefa: sypialnia to pokój „mieszkalny” → różnicówka „gniazda pokojów” tego piętra (rozdział 05).

Trzy decyzje, komplet. Tak samo postępujesz z każdym obwodem — albo po prostu bierzesz gotowca z odpowiedniej receptury Części III.

Nie wszystko ma bezpiecznik na każdym obwodzie:

• Obwody 24 V (LED, oprawy SELV) — bezpiecznik tylko na wejściu 230 V zasilacza.
• Sygnały (kontaktrony, Tree, audio) — to obwody bezpieczne/pasywne, bez bezpiecznika nadprądowego.
• Rolety — bezpiecznik C10 bywa jeden na piętro dla wszystkich rolet, nie po jednym na roletę (patrz rozdział 09).

Bilans faz: jak nie przeciążyć jednej fazy

Dom 3-fazowy ma trzy „tory” zasilania (L1, L2, L3), a większość obwodów jest jednofazowych — każdy wisi na jednej z nich. Jeśli wrzucisz wszystkie ciężkie odbiory na jedną fazę, ta jedna będzie przeciążona, a dwie pozostałe znudzone. Bilans faz to po prostu mądre rozłożenie obwodów po trzech fazach.

• Równomierne obciążenie. Przyłącze 14 kW to ~21 A na fazę. Jeśli na jednej fazie zbierzesz 18 A, a na pozostałych po 2 A — przeciążysz pierwszą, choć w sumie masz mnóstwo zapasu.
• Stabilność napięcia. Mocno i nierówno obciążone fazy powodują wahania napięcia.
• Wymóg praktyczny. Operatorzy oczekują w miarę zrównoważonego poboru.

Algorytm jest zdroworozsądkowy: bierz obwody od najcięższego i dokładaj każdy do aktualnie najmniej obciążonej fazy. Tak, krok po kroku, aż rozłożysz wszystkie. To minimalizuje różnicę między fazami.

1. Policz szacowane obciążenie każdego obwodu (w watach).
2. Posortuj obwody malejąco — od najcięższego.
3. Dla każdego: dołóż go do tej fazy, która ma teraz najmniej.

Odbiory 3-fazowe (indukcja, ładowarka) obciążają wszystkie trzy fazy naraz — nie wrzuca się ich na jedną. Część obwodów możesz też przypisać do faz ręcznie, jeśli masz powód (np. równoważenie względem dużego odbioru u sąsiada w bliźniaku).

Na etapie projektu używasz szacunków (z rozdziału 0.1) przemnożonych przez współczynnik jednoczesności strefy (z rozdziału 05):

obciążenie obwodu = moc szacowana × współczynnik jednoczesności strefy

Przykład: obwód gniazd (~1000 W) w pokoju mieszkalnym (współczynnik 0,4) liczy się jako 400 W do bilansu — bo rzadko obciążasz wszystkie gniazda naraz. Kuchnia (0,7) liczy się ciężej, bo tam faktycznie chodzi wiele urządzeń jednocześnie.

Żeby zostawić zapas (na błędy szacunku i przyszłe odbiory), projektuje się fazy do 80% możliwości przyłącza:

budżet na fazę = moc przyłącza [W] × 0,8 / 3

Dla 14 kW: 14000 × 0,8 / 3 ≈ 3730 W na fazę. Jeśli po rozłożeniu którakolwiek faza przekracza ten budżet — to sygnał ostrzegawczy: albo przyłącze jest za słabe do zaplanowanych odbiorów, albo rozkład wymaga ręcznej korekty. To ostrzeżenie, nie blokada — decyzję podejmuje projektant.

• Nie zmniejsza zapotrzebowania — tylko je rozkłada. Jeśli realnie potrzebujesz więcej mocy, trzeba zwiększyć przyłącze.
• Nie dotyczy obwodów 24 V ani sygnałowych (one nie obciążają faz w tym sensie).
• To szacunek, nie pomiar — realne obciążenie zweryfikujesz dopiero w działającym domu.

Rozłóż ciężkie obwody (kuchnia, gniazda, ogrzewanie) świadomie po L1/L2/L3, ciężkie odbiory 3-fazowe zostaw na wszystkich trzech, a na koniec sprawdź, czy żadna faza nie wychodzi poza ~80% budżetu. Tyle wystarczy, żeby rozdzielnica pracowała równo.

Światło: od on/off po ściemnianie i DALI

Światło to najlepszy przykład tego, czym rozdzielnica pod automatykę różni się od zwykłej tablicy. W domu klasycznym lampa kończy się na włączniku w ścianie — to on przerywa fazę. U Ciebie włącznik to tylko przycisk meldujący sterownikowi „chcę światło”, a fazę przełącza przekaźnik w rozdzielnicy.

Przekaźnik to elektrycznie sterowany styk — taki zdalny włącznik. Sterownik podaje na jego cewkę mały sygnał, a styk zwiera obwód mocy lampy. Dzięki temu każdą lampę można włączyć z aplikacji, z dowolnego przycisku, sceną albo czujnikiem ruchu. Ceną za to jest osobny kabel od każdej lampy z powrotem do rozdzielnicy.

Dlatego „światło” to nie jeden przepis, tylko pięć różnych torów. Na planie domu wyglądają tak samo (zwykły punkt świetlny), ale w rozdzielnicy każdy z nich jest podłączony inaczej. To, który tor wybierasz, zależy od jednej decyzji: jak chcesz tym światłem sterować.

Najprostszy jest pierwszy wiersz, najbogatszy ostatni. Resztę rozdziału poświęcamy temu, co każdy z nich oznacza w praktyce — i w rozdzielnicy.

Wszystkie punkty świetlne wygodnie jest oznaczać jedną literą L (jak lighting), niezależnie od napięcia — bo dla domownika to po prostu „światło”. Przykład: L1.2.1, L1.2.2 to pierwszy i drugi obwód światła w drugim pokoju na pierwszym piętrze. DALI warto wyróżnić osobno, np. DA, bo jego okablowanie jest na tyle inne, że mieszanie go z resztą wprowadza zamęt. Jak zawsze — to tylko sugestia.

Najczęstszy wybór. Oprawa 230 V włączana jest stykiem przekaźnika. Z punktu widzenia elektryki to zwykły obwód oświetleniowy YDY 3x1.5 (faza / zero / ochronny) z bezpiecznikiem 10 A — różnica jest tylko taka, że fazę przełącza przekaźnik w rozdzielnicy, a nie włącznik w ścianie.

Jak zabezpieczyć. Całe oświetlenie jednego piętra siedzi pod jednym wspólnym wyłącznikiem. Używamy RCBO B10 typu A — w katalogu Schrack BO010B30A.

RCBO (czytaj: er-ce-be-o) to dwa zabezpieczenia w jednej obudowie: różnicówka (chroni Ciebie przed porażeniem — reaguje na prąd uciekający do ziemi) plus nadprądówka (chroni instalację przed przeciążeniem i zwarciem). Dzięki temu poszczególne obwody światła nie potrzebują własnego bezpiecznika — wystarczy wspólny B10 na całą grupę. Litera B to charakterystyka łagodna (do obwodów bez dużych prądów rozruchowych — światło, gniazda), 10 to 10 amperów.

Dlaczego akurat B10, czyli 10 A? Bo 10 A przy 230 V to 2300 W — a tyle światła na jednym piętrze zwyczajnie nie ma. Typowe piętro to kilka–kilkanaście obwodów po kilkadziesiąt watów. Stąd dwie proste reguły, ile obwodów światła zmieścisz pod jednym B10:

• maksymalnie 2300 W łącznej mocy,
• maksymalnie 15 obwodów.

Jeśli piętro przekroczy którąś z tych granic (albo zmiesza klasykę z DALI), jeden RCBO nie wystarczy. Wtedy zamiast niego dajesz zwykłą różnicówkę bez nadprądówki (Schrack AR052203) i dokładasz osobny B10 na każdą „paczkę” obwodów mieszczącą się w limicie 2300 W / 15. To zwykłe pakowanie: dzielisz obwody na grupy tak, żeby żadna nie przekroczyła progu.

Co ląduje w rozdzielnicy. Tor 230 V on/off to zestaw złączek WAGO układających trzy drogi — fazę (przez przekaźnik), zero (wspólną szyną) i przewód ochronny:

ZERO (N):     różnicówka → wejście N (2006-7114) → wspólna szyna N → złączka 2003-7641 → kabel do lampy
FAZA (L):     różnicówka → rozdzielacz 2006-8031 → cewka przekaźnika → złączka 2003-7641 → kabel do lampy
OCHRONNY (PE): szyna PE → złączka 2003-7641 → kabel do lampy

Elementy, które kupujesz (złączki WAGO serii Topjob):

• 2× 2009-305 — uchwyty trzymające wspólną szynę zerową (na początku i końcu grupy). Sama szyna to listwa, która przechodzi przez wszystkie złączki piętra; uchwyty tylko ją podtrzymują.
• 1× 2006-7114 — doprowadza zero z różnicówki na szynę.
• 1× 2006-8031 na piętro — rozdzielacz fazy „1 wejście → 6 wyjść”, rozprowadza fazę do cewek przekaźników. Gdy obwodów jest więcej niż 6, dokładasz kolejny.
• 1× 2003-7641 na każdy obwód — trzypiętrowa złączka faza/zero/ochronny, z której kabel wychodzi do lampy.

Trzypiętrowa złączka WAGO 2003-7641 (faza / zero / ochronny) — wyjście obwodu do lampy.

Najważniejsze: faza nie idzie prosto na lampę — przechodzi najpierw przez przekaźnik. To on, a nie bezpiecznik, włącza i wyłącza światło.

Jeden przekaźnik = jedna grupa lamp. To prosta, ale ważna reguła. Przekaźnik steruje całą grupą lamp, które mają świecić razem — liczysz więc przekaźniki na grupy, nie na pojedyncze lampy. Sufit w łazience? Jedna grupa = jeden przekaźnik = jeden obwód. Salon, w którym osobno włączasz sufit i osobno spoty nad kanapą? Dwie grupy = dwa przekaźniki = dwa obwody. Sześć halogenów wpiętych w ten sam obwód to nadal jeden przekaźnik.

Wygląda jak wyżej (też przekaźnik, też włącz/wyłącz), ale oprawa pracuje na 24 V z zasilacza Loxone, a nie na 230 V. To napięcie bezpieczne (tzw. SELV) — nie porazi, dotyk nie grozi.

Kabel OWY 2x1.5 — dwie żyły: +24 V i 0 V. Nie ma tu osobnego zera ani przewodu ochronnego jak przy 230 V — przy tak niskim napięciu nie są potrzebne.

Jak zabezpieczyć. Pojedyncza oprawa 24 V nie ma własnego bezpiecznika. Dlaczego? Bo jest za zasilaczem, w obwodzie bezpiecznego napięcia — chronimy nie ją, lecz wejście 230 V zasilacza (jeden bezpiecznik B16 na cały zasilacz). Całe 24 V w domu (oprawy + taśmy LED) trafia do jednej wspólnej różnicówki „automatyki”.

Co ląduje w rozdzielnicy. Krócej niż przy 230 V — nie ma szyny zerowej ani ochronnego:

• 1× 2006-8031 na piętro — rozdzielacz +24 V (jak rozdzielacz fazy wyżej, tylko potencjałem jest +24 V z zasilacza).
• 1× 2003-7642 na każdy obwód — dwupiętrowa złączka (a nie trzypiętrowa 2003-7641!). Skoro nie ma zera ani ochronnego, wystarczą dwa piętra: +24 V i 0 V.

Dwupiętrowa złączka WAGO 2003-7642 (L/L) — wyjście obwodu 24 V (+24 V / 0 V).

Na co uważać: to jedyny tor światła, w którym wyjściowa złączka ma symbol 2003-7642, a nie 2003-7641. Łatwo skopiować zły element z toru 230 V. Powód jest fizyczny — 24 V nie ma żył N i PE.

Tu znika przekaźnik. Oprawy ściemnialnej nie da się obsłużyć zwykłym „włącz/wyłącz” — trzeba płynnie regulować jasność. Robi to dedykowany sterownik LED (w Loxone: RGBW Dimmer Tree), ten sam, który obsługuje taśmy LED. Dlatego oprawy ściemnialne dzielą z taśmami ten sam sterownik i zasilacz — ale pozostają osobnymi obwodami (nigdy nie scala się ich z taśmą w jedno).

Sterownik LED — Loxone RGBW Dimmer Tree (4 kanały, 200 W). Ten sam steruje taśmami i oprawami ściemnialnymi.

Jeden RGBW Dimmer Tree ma 4 kanały i udźwignie do 200 W. Z tej arytmetyki wynika, ile opraw obsłuży jeden sterownik: cztery oprawy ściemnialne (po 1 kanale), dwie tunable white (po 2 kanały), albo mieszankę do czterech kanałów — byle nie przekroczyć 200 W. Szczegóły pakowania sterowników i zasilaczy opisuje rozdział 11 — Taśmy LED; oprawy ściemnialne wchodzą do niego na tych samych zasadach.

Zasilanie i ochrona jak przy 24 V on/off: +24 V z zasilacza Loxone, wspólna różnicówka automatyki, brak bezpiecznika per oprawa. Nie ma tu przekaźnika — myli się to często; oprawą ściemnialną steruje kanał sterownika LED, nie styk przekaźnika.

Dlaczego osobne obwody, skoro dzielą sprzęt? Bo chcesz móc niezależnie ściemniać „spoty nad wyspą” i „taśmę w blacie”, nawet jeśli fizycznie wiszą na tym samym sterowniku. Wspólny sprzęt to nie to samo co wspólny obwód.

DALI to osobny świat i osobny rozdział tej układanki. Oprawa DALI ma stałe zasilanie 230 V, a całe sterowanie — włączanie, ściemnianie, sceny — jedzie dwużyłową magistralą cyfrową (DA+ i DA−). To jak sieć komputerowa dla oświetlenia: jeden kabel magistrali obsługuje wiele opraw, każda ma swój adres.

Kabel OWY 5x1.5 — pięć żył: faza, zero, ochronny (stałe 230 V) plus dwie żyły magistrali DA+/DA−. Jeden kabel niesie i prąd, i sygnał.

Co DALI potrafi czego nie potrafią inne tory: jednym obwodem zaadresujesz mnóstwo opraw, także w różnych pokojach, i każdą ustawisz osobno — jasność, barwę, scenę. Granice jednego obwodu DALI:

• do 64 źródeł światła,
• do 2300 W (ten sam pułap co przy B10).

Co ląduje w rozdzielnicy. Moc idzie jak przy klasyce, ale bez przekaźnika i bez rozdzielacza fazy — bo to magistrala steruje, nie styk:

• szyna zerowa i ochronna jak w torze 230 V (2009-305, 2006-7114, 2003-7641),
• bezpiecznik B10 na grupę (gdy mocy DALI jest dużo, kilka B10 — każdy do 2300 W),
• magistrala DA+/DA− nie przechodzi przez złączki mocy: ląduje na osobnych blokach sygnałowych 5000-5311, a wychodzi z modułu Loxone DALI Extension (obsłuży do 64 urządzeń DALI).

Loxone DALI Extension — magistrala DALI do 64 adresowalnych opraw.

Kiedy DALI, a kiedy 24 V ściemnialne? DALI opłaca się, gdy masz dużo adresowalnych opraw — kilkadziesiąt downlightów ze scenami. Jeden kabel magistrali zamiast osobnych kanałów dla każdej grupy. Przy kilku oprawach prostsze i tańsze jest 24 V ściemnialne. DALI to też jedyny tu sposób na barwę i ściemnianie przy stałym zasilaniu 230 V.

• Żyrandol, plafon, spot to dla rozdzielnicy to samo — liczy się sposób sterowania, nie kształt oprawy.
• Jeden przekaźnik to jedna grupa lamp, nie jedna lampa. Licz przekaźniki na grupy świecące razem.
• Oprawy ściemnialne nie mają przekaźnika — steruje nimi kanał sterownika LED.
• 24 V on/off kończy się na złączce dwupiętrowej 2003-7642, nie trzypiętrowej 2003-7641.
• 24 V i DALI nie mają bezpiecznika per oprawa — chroni je zabezpieczenie na wejściu zasilacza / grupowy B10. To prawidłowe, nie przeoczenie.
• Domyślne moce do obliczeń: oprawa 24 V/DALI liczona jako 6 W, klasyczna 230 V jako 50 W — jeśli nie znasz rzeczywistej mocy oprawy. To wartości do bilansu i pakowania, nie parametry samej oprawy.

Salon z dwiema grupami światła i listwą LED:

• sufit (8 halogenów 230 V włącz/wyłącz, jedna grupa) → 1 obwód L1.1.1, 1 przekaźnik, YDY 3x1.5,
• spoty ściemnialne 24 V nad kanapą → 1 obwód L1.1.2, 1 kanał sterownika, OWY 2x1.5,
• listwa LED RGBW w suficie podwieszanym → osobny obwód (patrz rozdział 11).

W rozdzielnicy: halogeny 230 V wiszą pod wspólnym RCBO B10 piętra, włączane przekaźnikiem. Spoty 24 V i listwa RGBW dzielą sterownik LED i zasilacz — ale uwaga, RGBW zajmuje wszystkie 4 kanały jednego sterownika, więc spotom trzeba drugiego sterownika. Trzy obwody na liście, mimo że dwa współdzielą sprzęt.

Rolety, żaluzje, zasłony

Roleta to silnik 230 V, który kręci się w dwie strony: góra i dół. W instalacji z automatyką sterują nim dwa wyjścia przekaźnikowe sterownika (jedno na każdy kierunek), a nie klawisz na ścianie. To podstawowa różnica, z której wynika reszta receptury.

Silnik rolety ma trzy stany: w górę, w dół, stop. Loxone realizuje to dwoma przekaźnikami: zwarcie jednego podaje fazę na uzwojenie „góra”, drugiego — na „dół”. Nigdy oba naraz (logika sterownika tego pilnuje). Stąd 2 wyjścia przekaźnikowe na każdą roletę.

Dlaczego nie jedno wyjście? Bo przekaźnik to zwykły styk włącz/wyłącz — żeby silnik mógł kręcić się w dwie strony, potrzeba dwóch niezależnych styków podających fazę na dwa różne uzwojenia.

Standardowa roleta 230 V to OWY 4x1.5 — cztery żyły:

Warianty liczby żył:

• 2 żyły (OWY 2x1.5) — tylko silniki SELV 12/24 V (np. niektóre Somfy), gdzie kierunek zmienia się polaryzacją. Bez N i PE.
• 4 żyły — standard 230 V (góra/dół/N/PE).
• 5 żył (OWY 5x1.5) — żaluzje z regulacją kąta lameli (venetian): dodatkowa para na sterowanie nachyleniem.

Tu jest niespodzianka, która odróżnia rolety od innych obwodów:

Krzywa C, nie B. Silnik przy starcie pobiera prąd kilka razy większy niż w ruchu. Na zwykłym bezpieczniku B wybijałoby przy każdym podniesieniu. Dlatego rolety dostają C10.

Jeden bezpiecznik na piętro, nie na roletę. Wszystkie rolety jednego piętra dzielą jeden C10 i jeden rozdzielacz potencjału — nie ma sensu dawać osobnego bezpiecznika każdemu silnikowi (pobór jest mały, a sterowanie i tak jest po stronie przekaźników).

Jedna wspólna różnicówka na wszystkie rolety w domu. Rolety to strefa „wspólna” (patrz rozdział 05) — jeden RCD 3+N 40 A typ A obejmuje całość. Współczynnik jednoczesności 1,0, bo scenariusz „zamknij wszystko” rusza je naraz.

Na całą strefę rolet, raz:

• 1× różnicówka 3+N 40 A typ A (wspólna dla wszystkich rolet).

Na każde piętro (nie wolno mostkować potencjału między piętrami):

• 1× bezpiecznik C10,
• 1× rozdzielacz potencjału 2006-8031 (1→6; przy wielu roletach kolejny),
• szyna zerowa N (uchwyty 2009-305 + wejście 2006-7114).

Na każdą roletę:

• 1× złączka 2003-7641 (L/N/PE wyjście do silnika),
• 1× złączka 2003-7650 (zacisk fazy silnika) — dla rolety/zasłony,
• dla żaluzji venetian: dodatkowa 2003-7650 na sterowanie lamelą.

Rozdzielacz potencjału 2006-8031 (1→6) i jednopiętrowa złączka fazy silnika 2003-7650.

• Krzywa C, nie B — najczęstszy błąd przy roletach.
• Liczba żył nie przesądza o typie silnika. Pięciożyłowy kabel nie znaczy automatycznie „polaryzacja” — standard góra/dół to 4 żyły, piąta bywa zapasem albo sterowaniem lameli. Typ napędu ustalaj z dokumentacją silnika, nie z liczby żył.
• Każda roleta to osobny obwód — nie scala się ich (każda ma własne sterowanie góra/dół).
• Czujnik wiatru/deszczu (jeden na dom, ale wpływa na wszystkie rolety) to osobny element wejściowy (rozdział 12), nie część obwodu rolety.

Gniazda 1- i 3-fazowe

Gniazdo to najprostszy obwód w całej książce — i jeden z niewielu, którego Loxone w ogóle nie steruje. Gniazdo jest po prostu zawsze pod napięciem; sterownik nie włącza ani nie wyłącza zwykłego gniazdka. Dlatego receptura jest krótka.

Gniazdo dostarcza moc tam, gdzie wpinasz urządzenia. Nie ma tu przekaźnika, wejścia ani magistrali — to czysta warstwa mocy. (Jeśli chcesz sterować odbiornikiem wpiętym w gniazdo, używasz osobnego sterowanego obwodu albo gniazda sterowanego — ale to już nie „zwykłe gniazdo”.)

Kabel YDY 3x2.5 — faza, neutralny, ochronny. Bezpiecznik B16. To standard obwodu gniazdkowego.

Strefa. Gniazda trafiają do różnicówki według typu pomieszczenia:

• pokoje mieszkalne → wspólna różnicówka „gniazda pokojów” piętra,
• łazienka → własny RCBO (osobna, niezależna ochrona),
• kuchnia → wspólna, mocna różnicówka kuchni,
• garaż / kotłownia / zewnątrz → różnicówka tego pomieszczenia/strefy.

(Pełna mapa stref — rozdział 05.)

Na każdy obwód gniazd:

• 1× złączka 2003-7641 (L/N/PE),
• 1× bezpiecznik B16.

Trzypiętrowa złączka WAGO 2003-7641 (L/N/PE) — wyjście obwodu gniazd do puszki.

Na każde piętro gniazda jednej strefy dzielą wspólną szynę zerową — mostek N wsuwany w sąsiednie złączki. Dlatego obwody jednej strefy układa się obok siebie na szynie (patrz rozdział 17). Zwróć uwagę: brak zasobu Loxone — gniazdo nie zajmuje wyjścia przekaźnikowego.

Ciężkie odbiory — płyta indukcyjna, ładowarka samochodu, mocne narzędzia — to obwody 3-fazowe. Każdy dostaje własną różnicówkę (3+N 40 A typ A), bo to duży, samodzielny odbiór.

Kabel dobiera się do prądu obwodu:

Bezpiecznik: 3-fazowy B16 (lub większy wg odbioru). Pięć żył: L1, L2, L3, N, PE.

• Gniazdo nie zajmuje wyjścia Loxone — to obwód mocy, nie sterowania.
• Kilka gniazd na jednym obwodzie = jeden chain. Ramka 2–4 gniazd albo kilka gniazd „na tym samym obwodzie” to nadal jeden komplet modułów w rozdzielnicy (jeden bezpiecznik, jedna złączka). Liczba gniazdek w ramce nie mnoży modułów.
• Gniazda jednej strefy obok siebie — żeby dało się zmostkować wspólny zerowy.
• Indukcja i ładowarka to obwody 3-fazowe z własną różnicówką, nie „mocniejsze gniazdo 1-fazowe”.

Taśmy LED 24 V

Taśma LED to odbiornik 24 V (SELV) sterowany nie przekaźnikiem, lecz sterownikiem LED, który płynnie reguluje jasność i kolor. Dzieli świat z oprawami ściemnialnymi z rozdziału 08 — ten sam sterownik, ten sam zasilacz. Tutaj rozkładamy ten mechanizm na czynniki pierwsze.

Domyślne moce służą do obliczeń, gdy nie znasz parametrów konkretnej taśmy — przy projekcie zawsze lepiej wpisać rzeczywistą moc z karty produktu.

Liczba żył wynika z liczby kanałów: WW (jeden kanał bieli) to +24 V i jeden sterujący; RGBW to +24 V i cztery kanały (R, G, B, W). Stąd OWY 2x1.5 … OWY 5x1.5.

Sercem jest RGBW Dimmer Tree (Loxone): sterownik na magistrali Tree z 4 kanałami i twardym limitem 200 W. Z tego wynika, ile taśm obsłuży jeden sterownik:

Sterownik LED (RGBW Dimmer Tree) i zasilacz 24 V (Loxone Power Supply) — para napędzająca oświetlenie 24 V.

Czyli jeden sterownik to albo jedna taśma RGBW, albo do czterech kanałów bieli — pod warunkiem, że łączna moc nie przekracza 200 W. Gdy taśm jest więcej, dokładasz kolejne sterowniki.

Wszystkie taśmy zasila Loxone Power Supply (24 V). Rozdział mocy odbywa się trójwarstwowo — to ważne, bo decyduje, ile sterowników i zasilaczy kupisz:

WARSTWA 1: taśmy  → sterowniki      (≤ 4 kanały ORAZ ≤ 200 W na sterownik)
WARSTWA 2: sterowniki → kanały PSU  (≤ 240 W na kanał = 24 V × 10 A)
WARSTWA 3: kanały → jednostki PSU   (≤ 7 kanałów ORAZ ≤ 960 W na zasilacz)

Każda warstwa pakuje „od najcięższego” (najmocniejsze taśmy/sterowniki najpierw). Po przekroczeniu limitu zakłada się kolejny sterownik, kanał lub zasilacz.

Rezerwacja kanałów zasilacza. Pierwszy zasilacz rezerwuje kanał o1 dla Miniservera i o2 dla magistrali Tree — dla taśm zostaje pula o3…o7. Szczyt poboru do 1440 W (60 A przez 10 s) to tylko ostrzeżenie (obciążenie LED jest stałe), ale projektuje się do 960 W ciągłych na zasilacz.

Przy niewielkim poborze 24 V zamiast drogiego Loxone Power Supply można dać Mean Well HDR-150-24 (150 W). Gdy obciążenie przekracza 450 W (trzy jednostki HDR), wraca się do Loxone Power Supply — HDR nie ma podtrzymania ani przelotu magistrali Tree.

Mean Well HDR-150-24 — tani zasilacz 24 V (150 W) do małych instalacji.

Taśma 24 V to SELV — żadnego bezpiecznika na taśmę ani na obwód. Chroni się dopiero wejście 230 V zasilacza (B16), a cały podsystem 24 V siedzi we wspólnej różnicówce „automatyki” (patrz rozdział 05).

• Zasilacz(e) 24 V (Loxone Power Supply lub Mean Well HDR) — z bezpiecznikiem B16 na wejściu 230 V, pod wspólną różnicówką automatyki.
• Sterownik(i) RGBW Dimmer Tree — po jednym na każdą „paczkę” taśm z warstwy 1.
• Na każdy sterownik komplet złączek sygnałowych (280-583) z mostkami — wprowadzenie sygnału LED.
• Taśmy podłącza się bezpośrednio ze sterownika; nie ma tu typowych złączek mocy L/N/PE.

• Brak bezpiecznika per taśma — to prawidłowe (SELV). Bezpiecznik jest raz, na zasilaczu.
• RGBW zjada cały sterownik (4 kanały) — dwie taśmy RGBW to dwa sterowniki.
• Pilnuj 200 W na sterownik i 240 W na kanał — długa, gęsta taśma potrafi przekroczyć limit; wtedy dzielisz ją albo dokładasz sprzęt.
• WLED jest poza Loxone. Adresowalne taśmy (piksele) wymagają osobnego sterownika (ESP32 + Wi-Fi/ E1.31) i własnego zasilania 24 V — nie wpina się ich w kanały Loxone. Książka traktuje je jako odbiór zasilany, nie sterowany przez rozdzielnicę.
• Nie znasz mocy taśmy? Przyjmij wartości domyślne (W/m z tabeli), ale licz się z zapasem — lepiej przeszacować zasilacz niż go przeciążyć.

Przyciski, czujniki, kontaktrony

To rozdział o wejściach systemu — elementach, które nie pobierają mocy, tylko dają sterownikowi informację: ktoś nacisnął przycisk, okno otwarte, wykryto zalanie. Z punktu widzenia rozdzielnicy są „lekkie” — sygnał, nie moc — więc nie mają bezpieczników, a często nie mają nawet kabla.

Są dwie drogi doprowadzenia sygnału: przewodowa (cienki kabel do rozdzielnicy) i bezprzewodowa (Loxone Air). Zacznijmy od przewodowej.

Kontaktron to czujnik otwarcia okna/drzwi — prosty styk, zwarty albo rozwarty. Tak samo zachowuje się zwykły przycisk dzwonkowy.

• Kabel: OMY 2x0.5 (cienki, dwużyłowy sygnał) — to obwód SELV, bezpieczny.
• Czym steruje: 1 wejście cyfrowe sterownika.
• Bezpiecznik / różnicówka: brak (sygnał SELV).

Co ląduje w rozdzielnicy: złączka sygnałowa 5000-5311 — jedna na dwa kontaktrony. Czyli dla N kontaktronów potrzeba ceil(N/2) złączek. Powyżej 8 kontaktronów (tyle wejść ma Miniserver) dokłada się DI Extension (20 wejść).

Od lewej: złączka sygnałowa 5000-5311 (2 kontaktrony), DI Extension (20 wejść), Air Base Extension (bramka radiowa), Modbus Extension.

Jeśli ciągnięcie kabla jest niepraktyczne, kontaktron może być bezprzewodowy (Air). Wtedy:

• nie ma kabla ani złączki w rozdzielnicy,
• urządzenie łączy się radiowo z Air Base Extension (bramką w rozdzielnicy),
• „kosztuje” jedno miejsce w puli urządzeń Air.

Cała grupa czujników działa wyłącznie bezprzewodowo (Air) — bez kabla, bez obwodu, bez bezpiecznika. W rozdzielnicy reprezentuje je tylko bramka Air Base Extension, a każdy zajmuje jedno miejsce w puli Air:

Czasem trzeba podpiąć coś nietypowego: bramę, kurtynę powietrzną, sterowanie CO/CWU, urządzenie z własnym protokołem. Służy do tego przewód sterujący, którego rodzaj zależy od tego, jak urządzenie „rozmawia”:

Modbus i 1-Wire to magistrale — jedna Extension obsługuje wiele urządzeń, więc dla kilku czujników temperatury 1-Wire wystarczy jedna 1-Wire Extension.

• Wejścia nie mają bezpieczników — to sygnały SELV, nie moc.
• Jedna złączka 5000-5311 = dwa kontaktrony — licz ceil(N/2).
• Powyżej 8 wejść na Miniserverze → DI Extension (20 wejść).
• Air = brak kabla, ale potrzebna bramka Air Base Extension w rozdzielnicy.
• Czujnik wiatru/deszczu dla rolet to też wejście — jeden na dom, podpięty jak przewód sterujący lub kontaktron; nie jest częścią obwodu rolet (rozdział 09).

Audio (multiroom)

Audio w inteligentnym domu to multiroom — niezależne strefy muzyczne (kuchnia gra co innego niż salon), sterowane z aplikacji i przycisków. W rozdzielnicy audio jest nietypowe: głośniki nie mają w niej żadnych złączek — przewód głośnikowy biegnie wprost ze wzmacniacza do głośnika.

Sygnał audio rodzi się w Audioserverze (Loxone), który ma wbudowany wzmacniacz i obsługuje 4 strefy mono. Każdy głośnik to jedna strefa. Gdy stref jest więcej niż 4, dokłada się Stereo Extension — każde dodaje 2 kolejne strefy.

Loxone Audioserver (4 strefy, wbudowany wzmacniacz) i Stereo Extension (+2 strefy każda).

TP głośnikowy 2x2.5 OFC — gruby przewód głośnikowy z czystej miedzi (dwie żyły: +, −). Biegnie bezpośrednio od wyjścia wzmacniacza (Audioserver / Stereo Extension) do głośnika.

Dwa głośniki w jednym pokoju to dwie osobne strefy (każdy ma własne wyjście wzmacniacza).

• 1× Audioserver (gdy jest co najmniej jeden głośnik) — 4 strefy.
• Stereo Extension — po jednej na każde 2 strefy ponad pierwsze 4.
• Brak złączek na kablu głośnikowym — przewód idzie wprost ze wzmacniacza do głośnika, bez pośrednictwa złączek mocy w rozdzielnicy.

• Kabel głośnikowy nie przechodzi przez złączki rozdzielnicy — to jedyny obwód „mocy”, który ją omija.
• Sufitowy czy ścienny — bez różnicy dla rozdzielnicy; liczy się liczba stref (głośników).
• Audioserver łączy się po LAN z Miniserverem (sieć, nie magistrala Tree), więc wymaga gniazda sieciowego — patrz rozdział 15.
• Liczba stref rośnie skokowo: 4 (sam Audioserver), 6, 8, 10… (każda Stereo Extension to +2).

Ogrzewanie podłogowe i czujniki Tree

Ten rozdział łączy trzy elementy, które dzielą jedną cechę: siedzą na magistrali Tree. To panele dotykowe, czujniki obecności i sterowanie ogrzewaniem podłogowym. Najpierw więc o samej magistrali.

Tree to jeden przewód (skrętka J-Y(St)Y 2x2x0.8), do którego podpina się szeregowo urządzenia. Tym samym kablem leci zasilanie 24 V i sygnał, więc do urządzenia na ścianie ciągniesz jeden cienki kabel, nie osobno zasilanie i osobno sterowanie.

• Jedna gałąź Tree obsłuży do 50 urządzeń.
• Miniserver ma 1 gałąź wbudowaną; każda Tree Extension dokłada 2 kolejne (po 50).
• Urządzenia Tree to obwody SELV — bez bezpieczników.

W rozdzielnicy sygnał Tree wchodzi przez złączki sygnałowe 5000-5311. Liczba bloków:

liczba bloków 5000-5311 = liczba gałęzi Tree + 1

(„+1” to wprowadzenie sygnału do rozdzielnicy). Gałęzie = 1 (Miniserver) + 2 × liczba Tree Extension.

Tree Extension (2 dodatkowe gałęzie), złączka sygnałowa 5000-5311 (wprowadzenie Tree do rozdzielnicy) i przekrój skrętki Tree.

Ścienny panel dotykowy Loxone — przyciski, sceny, zadawanie temperatury. Z punktu widzenia rozdzielnicy: 1 urządzenie Tree, kabel J-Y(St)Y 2x2x0.8, brak bezpiecznika.

Czujnik ruchu/obecności (PIR + mikrofala) — wykrywa, czy ktoś jest w pomieszczeniu, steruje światłem i ogrzewaniem. Tak samo: 1 urządzenie Tree, ten sam kabel.

Panele Touch, czujniki obecności i sterowanie ogrzewaniem na jednym piętrze mogą dzielić jedną gałąź Tree — liczy się tylko, żeby nie przekroczyć 50 urządzeń na gałąź.

Rozdzielacz podłogówki to listwa, na której każda pętla grzewcza (strefa) ma siłownik otwierający/ zamykający przepływ. W wersji Loxone każdy siłownik to Servomotor Tree — czyli 1 urządzenie Tree na każdą strefę grzewczą.

• Kabel: J-Y(St)Y 2x2x0.8 do każdego siłownika (jak każde Tree).
• Zasób: N urządzeń Tree, gdzie N = liczba stref/zaworów na rozdzielaczu (zwykle 8–12, do 20).
• Pobór: ~1–3 W na siłownik — pomijalny, ale liczony do budżetu zasilacza 24 V.

Przykład: rozdzielacz 12-strefowy zajmuje 12 z 50 miejsc jednej gałęzi Tree. Sam rozdzielacz nie jest „urządzeniem” — liczą się sterowane nim siłowniki.

• Złączki sygnałowe 5000-5311 wprowadzające gałęzie Tree (liczba: gałęzie + 1), z mostkami zasilającymi 24 V.
• Tree Extension — gdy łączna liczba urządzeń Tree przekracza 50 (lub potrzebujesz kolejnych gałęzi).
• Żadnych bezpieczników ani złączek mocy dla samych urządzeń Tree.

• Pilnuj 50 urządzeń na gałąź. Duży rozdzielacz podłogówki + panele + czujniki potrafią ją zapełnić — wtedy dokładasz Tree Extension.
• Rozdzielacz to N urządzeń, nie jedno — licz siłowniki, nie listwy.
• Jeden cienki kabel do urządzenia — Tree niesie i prąd, i sygnał; nie prowadź osobnego zasilania.

Sieć i Ethernet

Inteligentny dom potrzebuje sieci — Miniserver, Audioserver, kamery, punkty Wi-Fi i domofon IP łączą się po LAN, nie po magistrali Tree. Ale sieć ma w tej książce status szczególny: w większości jest poza rozdzielnicą elektryczną. Ten krótki rozdział wyjaśnia, dlaczego i co zostaje.

Okablowanie sieciowe — switch, patch-panel, zasilanie PoE — montuje się zwykle w osobnej szafce teleinformatycznej (rack), a nie w rozdzielnicy DIN. Powody są praktyczne:

• Inny standard montażu. Switche i patch-panele są na szynę 19”, nie na szynę DIN.
• Oddzielenie od mocy. Sygnał sieciowy lepiej trzymać z dala od kabli mocy (zakłócenia).
• PoE. Zasilanie kamer i punktów Wi-Fi po skrętce (PoE) realizuje switch w racku, nie rozdzielnica.

Dlatego generator rozdzielnicy pomija punkty ethernetowe — nie wpływają na listę modułów DIN.

• Wewnątrz budynku: F/UTP CAT 6 (ekranowana skrętka, cztery pary).
• Na zewnątrz (kamery, punkty zewnętrzne): F/UTP CAT 6 zewn. żelowany — odporna na wilgoć.

Do samej rozdzielnicy doprowadza się zwykle jeden kabel sieciowy — do Miniservera (i drugi do Audioservera, jeśli jest). Resztę infrastruktury (switch, patch-panel) planuje się w racku, jako osobny podprojekt sieciowy, poza zakresem tej książki.

Wskazówka: przewiduj rurkę/przepust między rozdzielnicą a rackiem już na etapie budowy — żeby później wygodnie połączyć świat mocy ze światem sieci.

Dobór i zakup komponentów

Masz zaprojektowane obwody (Część II) i wiesz, jak każdy z nich wygląda w rozdzielnicy (Część III). Pora zamienić projekt na konkretną listę zakupów: które modele, ile sztuk, skąd. Ten rozdział porządkuje logikę doboru; symbole i ceny są w Dodatku A.

Pamiętasz z rozdziału 01, że rozdzielnica to trzy nałożone instalacje? Tak samo liczysz zakupy:

1. Ochrona i moc — rozłącznik główny, ogranicznik przepięć, różnicówki stref, bezpieczniki obwodów, bloki rozdziału, złączki WAGO. Wynikają wprost z liczby obwodów i stref.
2. Sterowanie Loxone — Miniserver + rozszerzenia, wg gospodarki zasobami (niżej).
3. 24 V i magistrale — zasilacz(e), sterowniki LED, bramki Tree/Air, złączki sygnałowe.

Najważniejsza reguła doboru sterowania: najpierw wykorzystujesz to, co ma Miniserver, a dopiero gdy zasób się skończy, dokładasz rozszerzenie. Każde rozszerzenie podpina się do magistrali wewnętrznej (Link) i dodaje konkretny zasób.

Przykład rozumowania: masz 11 grup światła + 6 rolet. Światło to 11 wyjść przekaźnikowych, rolety to 12 (6 × 2). Razem 23 — Miniserver daje 8, więc dokładasz 2× Relay Extension (8 + 8 + 8 = 24 ≥ 23).

Każda receptura z Części III mówi, ile czego zużywa dany element. Sumujesz po całym domu:

• wyjścia przekaźnikowe = grupy światła 230/24 V on/off + 2× rolety (3× venetian),
• wejścia cyfrowe = kontaktrony + przyciski przewodowe + sterowania stykowe,
• urządzenia Tree = panele Touch + czujniki obecności + siłowniki ogrzewania,
• urządzenia Air = czujniki bezprzewodowe (dym, zalanie, zamek, klimatyzacja),
• kanały LED = taśmy i oprawy ściemnialne (1–4 kanały każda),
• strefy audio = głośniki.

Z tej sumy wynika liczba rozszerzeń. Metodę „od planu domu do kompletnej listy” opisuje rozdział 18.

Czasem inwestor kupuje aparaturę elektryczną (różnicówki, bezpieczniki, złączki) we własnym zakresie, a integrator dostarcza tylko część „automatyki”. To nie zmienia projektu ani prefabrykacji — koszt robocizny montażu i materiałów montażowych zostaje (patrz rozdział 20).

Prefabrykacja: szyny, mostkowanie, tulejki, opisy

Prefabrykacja to złożenie rozdzielnicy „na stole” — bez napięcia, zanim trafi do domu. To część, którą jako świadomy inwestor możesz wykonać samodzielnie (przypomnienie o granicach: 0.6). Ten rozdział to praktyka warsztatowa: jak ułożyć aparaty, jak je połączyć i jak opisać.

Kolejność na szynach idzie z góry drzewa zasilania (rozdział 03):

Rząd 1:  korzeń — rozłącznik główny → ogranicznik przepięć → dystrybutory
Rząd 2+: strefy — różnicówka → jej bezpieczniki → jej złączki, strefa po strefie
Osobno:  Loxone — Miniserver, rozszerzenia, zasilacz, sterowniki, złączki sygnałowe

Dwie żelazne zasady układania:

1. Obwody jednej strefy obok siebie. Dzielą wspólną szynę zerową (N) za różnicówką — muszą sąsiadować, żeby dało się ją zmostkować. Rozrzucone po szynie nie zmostkujesz.
2. Potencjału nie mostkuje się między piętrami. Rozdzielacze fazy (2006-8031) dla oświetlenia i rolet są per piętro — nie łącz ich między kondygnacjami.

Szerokość liczysz w modułach (z Dodatku A) i dzielisz na rzędy obudowy (typowo 12 modułów w rzędzie). Zostaw rezerwę — 15–20% wolnych miejsc na przyszłą rozbudowę.

Zamiast łączyć sąsiednie aparaty osobnymi drutami, używa się mostków i szyn:

• Faza między bezpiecznikami — szyna grzebieniowa (Schrack BSB…): jedna listwa z miedzianymi zębami rozprowadza fazę(y) z różnicówki na rząd bezpieczników. Zastępuje dziesiątki ręcznych drutów.
• Zero w strefie — szyna zerowa wsuwana w złączki 2003-7641 (trzymana uchwytami 2009-305), wspólna dla obwodów jednej różnicówki.
• Magistrale 24 V / Tree — kolorowe mostki (2000-402/…: czerwony +24 V, niebieski 0 V, zielony Tree) spinające złączki sygnałowe 5000-5311.

Każdą linkę wchodzącą w zacisk śrubowy (różnicówki, bezpieczniki, rozłącznik, zasilacze, sterowniki LED) zakańczasz tulejką dobraną do przekroju żyły. Złączki sprężynowe WAGO tulejek nie wymagają. Pełna reguła: Dodatek B, sekcja 4.

Rozdzielnica bez opisów jest bezużyteczna w serwisie. Każdy aparat i każdy obwód opisuje się trwałą etykietą (drukarka typu Brother PT):

• bezpieczniki i różnicówki — oznaczenie obwodu/strefy (np. L1.2.1, „gniazda parter”),
• złączki — numer obwodu i przekrój przewodu,
• moduły Loxone — funkcja (np. „przekaźniki — światło parter”).

Stosuj jedną konwencję nazw w całym projekcie (patrz wstęp).

Oprócz aparatów kupujesz „drobnicę”, której łatwo nie doszacować. Orientacyjne stawki do kosztorysu:

Dla rozdzielnicy z setką połączeń to kilkadziesiąt złotych tulejek i kilkanaście metrów linki — drobne kwoty, ale w kosztorysie muszą się znaleźć. Te koszty ponosi się niezależnie od tego, kto dostarcza aparaturę — drobnicę zużywa się przy montażu.

Prefabrykujesz na odłączonej, niepodłączonej do niczego obudowie. Napięcie pojawia się dopiero po zamontowaniu rozdzielnicy w domu i podłączeniu przez uprawnionego elektryka — co opisuje rozdział 19.

Od planu domu do listy zakupów i kosztorysu

Cała książka zmierza do tego rozdziału: jak z rzutu domu zrobić kompletną listę zakupów i kosztorys. To metoda, która spina wszystko, czego nauczyłeś się wcześniej, w jeden powtarzalny proces.

Projekt prowadzi się w dwóch widokach, które się uzupełniają:

1. Plan domu (rzut z góry) — gdzie co ma być. Rysujesz pomieszczenia i rozmieszczasz w nich punkty: gniazda, lampy, rolety, czujniki, głośniki. To widok odkrywczy — pokazuje rozkład przestrzenny i z niego wynikają obwody.
2. Schemat rozdzielnicy — jak to zasilić i ochronić. Tu obwody zamieniają się w moduły na szynach, dobiera się ochronę i powstaje lista materiałów. To widok realizacyjny.

Plan karmi schemat: z rozmieszczonych punktów wynikają obwody, a z obwodów — zawartość rozdzielnicy.

1. POMIESZCZENIA   → narysuj rzut, nazwij pokoje, ustaw ich TYP
                     (mieszkalny / łazienka / kuchnia / garaż / kotłownia / zewnątrz)
2. PUNKTY          → rozmieść gniazda, lampy, rolety, czujniki, głośniki
3. OBWODY          → punkty grupują się w obwody; każdy dostaje typ, przewód, bezpiecznik
4. STREFY          → obwody trafiają do różnicówek wg typu pomieszczenia/funkcji
5. ZASOBY LOXONE   → policz wyjścia/wejścia/Tree/Air → dobierz rozszerzenia
6. MODUŁY          → z receptur policz wszystkie aparaty i złączki
7. BOM             → zestaw moduły + przewody + materiały montażowe
8. KOSZTORYS       → ceny z katalogu + robocizna + programowanie

Krok 1 (typ pomieszczenia) jest kluczowy, bo przesądza o strefie (rozdział 05). Kroki 3–6 to mechaniczne zastosowanie receptur z Części III. Krok 8 łączy Dodatek A (aparaty), Dodatek B (przewody) i rozdział 20 (robocizna).

Osobno warto policzyć metraż przewodów — to często niedoszacowana pozycja. Dla każdego typu obwodu:

metry przewodu × cena za metr = koszt danego typu

Zestawienie wygląda tak (ceny z Dodatku B):

Metry szacujesz z długości tras na planie (z zapasem ~10–15% na odpady i zejścia).

• Lista aparatów — co kupić u Schrack / Legrand / WAGO / Loxone (z ilościami).
• Lista przewodów — metraż per typ.
• Materiały montażowe — tulejki, mostki, etykiety (rozdział 17).
• Kosztorys — suma materiału + robocizny + programowania.

To komplet, z którym ruszasz do zakupów i prefabrykacji. Sprawdzenie kompletności ułatwia checklista (Dodatek D).

Uruchomienie, sprawdzenie, odbiór

Rozdzielnica jest sprefabrykowana (rozdział 17). Zostaje ją zamontować, podłączyć, sprawdzić i uruchomić. To moment, w którym pojawia się napięcie — a więc moment, w którym wkracza uprawniony elektryk. Ten rozdział pokazuje całą sekwencję, z wyraźnym zaznaczeniem, co robisz sam, a co zlecasz.

1. MONTAŻ obudowy + wpięcie sprefabrykowanej rozdzielnicy      ← możesz sam (bez napięcia)
2. PODŁĄCZENIE WLZ do rozdzielnicy                              ← uprawniony elektryk
3. KONTROLA przed załączeniem                                  ← wspólnie
4. POMIARY ODBIORCZE + protokół                                ← uprawniony elektryk
5. PIERWSZE ZAŁĄCZENIE                                          ← uprawniony elektryk
6. PROGRAMOWANIE Loxone                                         ← możesz sam / integrator

Sprefabrykowaną rozdzielnicę montujesz w docelowej obudowie i doprowadzasz do niej trasy z domu. Samo podłączenie do sieci (WLZ od licznika) oraz wszystko, co dzieje się pod napięciem, wykonuje uprawniony elektryk — to czynność zastrzeżona (rozdział 0.6).

Zanim pojawi się napięcie, przejdź wzrokowo i mechanicznie przez całość:

• czy każdy przewód siedzi w swoim zacisku i jest dokręcony / zatrzaśnięty,
• czy nie ma luźnych żył, niezarobionych końcówek, pomylonych kolorów,
• czy mostek N-PE jest tylko w jednym miejscu (TN-C-S),
• czy opisy zgadzają się ze schematem,
• czy nic nie zostało zwarte przy montażu.

Tę kontrolę możesz przeprowadzić sam — to oględziny, nie praca pod napięciem.

To nie formalność — pomiary wychwytują błędy niewidoczne gołym okiem. Wykonuje je uprawniona osoba przyrządami pomiarowymi i kończy protokołem. Zakres:

• ciągłość przewodów ochronnych (PE) — czy ochronny faktycznie dochodzi wszędzie,
• rezystancja izolacji — czy nigdzie nie ma upływu,
• skuteczność ochrony przeciwporażeniowej — czy zabezpieczenia zadziałają w czasie,
• test różnicówek — czy wyzwalają się przy zadanym prądzie i czasie.

Bez pozytywnego protokołu instalacji nie wolno przekazać do użytku.

Po pomiarach uprawniony elektryk podaje napięcie i sprawdza, czy korzeń rozdzielnicy zachowuje się poprawnie (obecność faz na lampce kontrolnej, brak nieoczekiwanych wyzwoleń).

Dopiero teraz „inteligencja” ożywa. Programowanie to konfiguracja sterownika: sparowanie urządzeń Tree i Air, przypisanie wejść i wyjść, zbudowanie logiki (sceny, harmonogramy, reakcje czujników). To praca z oprogramowaniem, nie pod napięciem — możesz ją wykonać samodzielnie albo zlecić integratorowi. Ile czasu zajmuje i ile kosztuje — rozdział 20.

Montujesz i sprawdzasz na sucho ile chcesz — ale podłączenie pod napięcie, pomiary i odbiór to domena uprawnionego elektryka. Komplet czynności zbiera checklista (Dodatek D).

Ile to kosztuje i czas programowania

Na koniec — pieniądze. Koszt rozdzielnicy pod automatykę składa się z czterech części, a jedną z nich, często niedocenianą, jest czas programowania. Ten rozdział pokazuje, z czego zbudować realny kosztorys.

Czas złożenia rozdzielnicy rośnie z liczbą modułów i połączeń — im więcej aparatów i wiązek, tym dłużej. To koszt montażu „żelaza”, niezależny od tego, kto dostarcza aparaturę (drobnicę i robociznę ponosisz tak czy inaczej).

Każde urządzenie, które trzeba skonfigurować w sterowniku, kosztuje czas programisty. Pasywne elementy (zasilacz, bezpieczniki, złączki, taśmy LED, zwykłe gniazda) nie wymagają programowania — liczą się tylko urządzenia „inteligentne”. Orientacyjne budżety czasowe:

Stawka programowania przyjmowana w wycenach: 250 zł/h. Czas każdego urządzenia przeliczasz na godziny i mnożysz przez stawkę.

Najprzejrzystszy model wyceny:

koszt programowania = Σ (minuty urządzenia / 60 × stawka)  +  bazowa konfiguracja panelu

• Za urządzenie — sumujesz minuty wszystkich urządzeń (moduły + peryferia) i przeliczasz na złotówki.
• Bazowa konfiguracja panelu — osobna pozycja na uruchomienie sterownika, sieć, użytkowników, szkielet projektu (to są m.in. te 90 minut Miniservera).

Przykład orientacyjny: Miniserver (90) + 2 Relay Extension (2 × 15) + 1 RGBW Dimmer Tree (25) + 8 rolet (8 × 15) + 6 czujników obecności (6 × 8) + 12 kontaktronów (12 × 5) = 90 + 30 + 25 + 120 + 48 + 60 = 373 min ≈ 6,2 h → ~1550 zł programowania (przy 250 zł/h), plus prefabrykacja, aparatura, przewody i materiały.

Bo programowanie bywa niewidzialnym kosztem — łatwo policzyć aparaty, trudniej docenić godziny konfiguracji. Wyceniając je za urządzenie, dostajesz przejrzystą, obronną pozycję w kosztorysie i unikasz niespodzianek.

Dodatek A — Katalog części

Spis komponentów używanych w recepturach tej książki, pogrupowany według funkcji (co dany element robi), a w obrębie funkcji według producenta. To Twoja lista zakupów i ściąga przy zamawianiu.

Jak czytać tabele:

• Symbol (SKU) — oznaczenie katalogowe producenta; po nim zamawiasz.
• Szer. — szerokość na szynie DIN. Aparatura w modułach (1 moduł ≈ 17,5 mm), złączki WAGO w milimetrach. „0” / „na szynie” oznacza element montowany na złączkach, niezajmujący miejsca w rzędzie.
• Cena — orientacyjna, netto, ze stanu konfiguracji (ceny katalogowe, bez VAT). Do szacowania, nie do ofertowania. Zawsze sprawdź aktualny cennik u dystrybutora.

Ceny i symbole pochodzą z realnych konfiguracji. Producenci zmieniają asortyment — przed dużym zakupem zweryfikuj dostępność.

Chronią instalację przed przeciążeniem i zwarciem. Krzywa B — odbiory bez dużego prądu rozruchowego (światło, gniazda); krzywa C — odbiory z rozruchem (silniki, rolety). Patrz rozdział 0.4.

Chronią ludzi przed porażeniem — reagują na prąd uciekający do ziemi. Typ A wykrywa prądy przemienne i pulsujące stałe (wymagany dla elektroniki, falowników, LED); typ AC tylko przemienne (starszy standard). 30 mA to ochrona ludzi; 300 mA to wersja selektywna/przeciwpożarowa.

Dwa w jednym: różnicówka + nadprądówka w obudowie szerokości 2 modułów. Wygodne tam, gdzie chcesz chronić pojedynczy obwód kompletnie (np. łazienka, oświetlenie piętra). Schrack AMPARO BO, typ A, 30 mA:

Odcinają całą rozdzielnicę od zasilania (bez funkcji zabezpieczenia — to „duży włącznik”). Dobiera się je do mocy przyłącza (patrz rozdział 04).

Chronią instalację przed przepięciami (wyładowania atmosferyczne, łączenia w sieci). T1+T2 to ochrona łączona, montowana na wejściu rozdzielnicy głównej.

Rozdzielają WLZ (przewód zasilający) na poszczególne strefy/różnicówki.

Rozprowadzają fazę(y) z jednego zabezpieczenia na sąsiednie aparaty — zamiast ręcznych mostków drutowych. Sprzedawane na sztuki lub na metry.

Bezśrubowe złączki Push-in CAGE CLAMP — serce okablowania rozdzielnicy. Szerokości w mm.

* Mean Well HDR-150-24 — tania alternatywa do lekkich obciążeń 24 V; cena z cennika TME (w konfiguracji uzupełniana automatycznie). Generator dobiera ją zamiast Loxone PSU dla małego poboru, wraca do Loxone przy obciążeniu > 450 W (3 jednostki HDR).

← Spis treści · Dodatek B — Tabele doboru →

Dodatek B — Tabele doboru

Skondensowane tabele do codziennej pracy: jaki przewód do jakiego obwodu, jaki przekrój do jakiego zabezpieczenia, kolory żył i kiedy tulejki. Uzasadnienia są w rozdziałach 05 i 06; tutaj same wyniki.

Domyślne oznaczenia przewodów dla każdego rodzaju punktu. Ceny netto za metr, orientacyjne (stan z 2026-06-02).

• YDY — sztywny instalacyjny (drut), do układania na stałe pod tynkiem. Mieszkaniowy standard.
• OWY — giętki (linka) w izolacji, do rolet, LED, sterowania 24 V.
• LgY — pojedyncza linka, używana też do mostkowania w rozdzielnicy.
• YKY — ziemny/zasilający, grubszy; tu jako WLZ od licznika do rozdzielnicy.
• J-Y(St)Y — skrętka ekranowana (telekomunikacyjna) — magistrala Loxone Tree.
• OMY — cienki sygnałowy (np. kontaktrony).
• TP głośnikowy OFC — przewód głośnikowy z czystej miedzi.

Minimalny przekrój przewodu dobiera się do prądu zabezpieczenia, które go chroni — przewód musi „udźwignąć” prąd, przy którym bezpiecznik jeszcze nie zadziała. Wartości stosowane w rozdzielnicy:

Standardowy szereg przekrojów w rozdzielnicy: 0,5 · 0,75 · 0,8 · 1 · 1,5 · 2,5 · 4 · 6 · 10 · 16 mm². Gdy dwa końce mają różną obciążalność, dobiera się mniejszy z przekrojów (decyduje słabszy zacisk).

W obwodzie 1-fazowym fazę prowadzi się brązowym (lub czarnym). Żółto-zielony jest zarezerwowany wyłącznie dla PE — nie wolno go używać do niczego innego. Niebieski — wyłącznie dla N (przy 230 V).

Czy zacisnąć na żyle tulejkę, zależy od typu zacisku po drugiej stronie:

Zasada w jednym zdaniu: drut sztywny i złączki sprężynowe — bez tulejek; linka i zaciski śrubowe — z tulejkami. Tulejkę dobiera się do przekroju żyły (HE 1,5 / 2,5 / 6 / 10 / 16 mm²).

Dodatek C — Słownik pojęć

Krótkie definicje terminów używanych w książce. Przy hasłach odsyłamy do rozdziału, gdzie temat jest rozwinięty.

Air — bezprzewodowa magistrala Loxone (radiowa). Dla czujników, których nie opłaca się okablować. Wymaga bramki Air Base Extension. → 02, 12

Audioserver — moduł Loxone z wbudowanym wzmacniaczem; źródło 4 stref audio multiroom. → 13

Bilans faz — rozłożenie obwodów jednofazowych po L1/L2/L3, żeby równomiernie obciążyć fazy. → 07

Blok rozdzielczy — aparat rozdzielający WLZ na poszczególne strefy/różnicówki. → 04

DALI — cyfrowa magistrala sterowania oświetleniem; adresuje do 64 opraw jednym obwodem. → 08

DIN (szyna, moduł) — znormalizowana szyna montażowa (TS35) i jednostka szerokości aparatu (1 moduł ≈ 17,5 mm). → 17

Krzywa (charakterystyka) B / C — jak szybko bezpiecznik reaguje na skok prądu. B — światło/gniazda; C — silniki (rolety). → 0.4

Link — wewnętrzna magistrala 24 V spinająca Miniserver z rozszerzeniami w rozdzielnicy. → 02

MCB (wyłącznik nadprądowy) — „bezpiecznik”; chroni instalację przed przeciążeniem i zwarciem. → 0.4

Miniserver — centralny sterownik Loxone; mózg instalacji. → 02

Mostek N-PE — połączenie przewodu neutralnego z ochronnym; w TN-C-S wykonywane w jednym miejscu (rozdzielnica główna). → 0.3

Multiroom — niezależne strefy audio w różnych pomieszczeniach. → 13

Prefabrykacja — złożenie rozdzielnicy „na stole”, bez napięcia, przed montażem. → 17

Przekrój — pole przekroju żyły (mm²); decyduje o obciążalności prądowej. → 0.5

Push-in (CAGE CLAMP) — bezśrubowa, sprężynowa złączka (WAGO); nie wymaga tulejki. → Dodatek B

RCBO — różnicówka i nadprądówka w jednej obudowie. → 0.4

RCD (różnicówka) — wyłącznik różnicowoprądowy; chroni ludzi, reagując na prąd upływu. Typ A wymagany dla elektroniki. → 0.4

Rozdzielnica — szafa z aparaturą zabezpieczającą i sterującą instalacją. W automatyce: również centrum sterowania.

Rozłącznik główny — aparat odcinający całą rozdzielnicę od zasilania (bez funkcji zabezpieczenia). → 04

SELV — bezpieczne niskie napięcie (np. 24 V), niegroźne w dotyku; obwody SELV nie mają bezpieczników per obwód. → 0.5

Selektywność — koordynacja zabezpieczeń tak, by przy usterce zadziałało to najbliższe, a nie nadrzędne. → 03

SPD (ogranicznik przepięć) — chroni urządzenia przed przepięciami (piorun, sieć); klasy T1/T2. → 0.4, 04

Sterownik LED (RGBW Dimmer Tree) — moduł płynnie regulujący jasność/kolor taśm i opraw 24 V; 4 kanały, 200 W. → 11

Strefa (RCD) — grupa obwodów objęta jedną różnicówką; dobierana wg pomieszczenia/funkcji. → 05

Tree — przewodowa magistrala Loxone (skrętka); zasilanie + sygnał jednym kablem, do 50 urządzeń na gałąź. → 02, 14

TN-C-S / TN-S / TT — układy sieci; określają sposób prowadzenia N i PE od stacji. → 0.3

Tulejka — metalowa końcówka zaciskana na lince przed wejściem w zacisk śrubowy. → Dodatek B

Tunable white — oprawa/taśma o regulowanej barwie bieli (ciepła ↔ zimna). → 08

Wejście / wyjście (cyfrowe) — wejście: sygnał DO sterownika (przycisk, kontaktron); wyjście przekaźnikowe: sterownik załącza odbiór. → 01

WLZ (Wewnętrzna Linia Zasilająca) — przewód od licznika do rozdzielnicy (zwykle YKY 5x16). → 0.2

Współczynnik jednoczesności — szacunek, jaka część odbiorów danego typu pracuje naraz; obniża moc obliczeniową. → 0.1, 05

Złączka (WAGO Topjob) — modułowy zacisk łączący przewody w rozdzielnicy (piętrowy, sygnałowy, rozdzielający). → Dodatek A

Dodatek D — Checklista projektowa

Lista kontrolna od przyłącza do gotowej, odebranej rozdzielnicy. Przejdź ją po kolei — przy każdym punkcie odsyłamy do rozdziału, jeśli potrzebujesz szczegółów.

• Znam moc przyłącza (kW) i układ sieci (TN-C-S / TN-S / TT). → 0.2, 0.3
• Wiem, czy mam TN-C-S (czy potrzebny mostek N-PE w rozdzielnicy).
• Policzyłem prąd przyłącza i wstępnie dobrałem rozłącznik główny. → 04

• Mam rzut domu z pomieszczeniami i ich typami (mieszkalny/łazienka/kuchnia/garaż/kotłownia/zewnątrz). → 18
• Rozmieściłem punkty: gniazda, światło, rolety, czujniki, głośniki, ogrzewanie.
• Pogrupowałem punkty w obwody i nadałem im nazwy (jedna konwencja). → wstęp
• Dla każdego obwodu mam typ, przewód i bezpiecznik. → 06

• Przypisałem obwody do stref (różnicówek) wg pomieszczenia/funkcji. → 05
• Sprawdziłem limity stref (6/3 obwody na różnicówkę; 2300 W/15 obwodów na oświetlenie).
• Wszystkie różnicówki to typ A; rozważyłem selektywną na zewnątrz (≥14 kW).
• Dobrałem ogranicznik przepięć (rozdzielnica główna) i pominąłem go w podrzędnych.
• Rozłożyłem obwody na fazy (bilans faz) i sprawdziłem budżet ~80%. → 07

• Policzyłem wyjścia przekaźnikowe (światło + rolety) i dobrałem Relay Extension. → 16
• Policzyłem wejścia cyfrowe (kontaktrony, przyciski) i dobrałem DI Extension.
• Policzyłem urządzenia Tree (Touch, obecność, ogrzewanie) — ≤50/gałąź, dobrałem Tree Extension. → 14
• Policzyłem urządzenia Air i przewidziałem Air Base Extension. → 12
• Policzyłem kanały LED (taśmy + oprawy ściemnialne) i sterowniki RGBW + zasilacz 24 V. → 11
• Policzyłem strefy audio (głośniki) i dobrałem Audioserver + Stereo Extension. → 13

• Zestawiłem aparaturę (różnicówki, bezpieczniki, rozłącznik, ogranicznik, bloki, złączki). → Dodatek A
• Policzyłem metraż przewodów per typ (raport zużycia). → 18
• Doliczyłem materiały montażowe (tulejki, mostki, etykiety). → 17
• Zostawiłem rezerwę 15–20% miejsca na szynach.

• Ułożyłem aparaty: korzeń → strefy → Loxone, obwody strefy obok siebie. → 17
• Wykonałem mostkowanie (szyna grzebieniowa fazy, szyna N, mostki magistral).
• Zarobiłem końcówki tulejkami tam, gdzie zaciski śrubowe. → Dodatek B
• Opisałem wszystkie aparaty, złączki i moduły.

• Zamontowałem rozdzielnicę i doprowadziłem trasy. → 19
• Kontrola na sucho przed napięciem (zaciski, kolory, mostek N-PE w jednym miejscu, opisy).
• Uprawniony elektryk: podłączenie WLZ, pomiary odbiorcze, protokół, pierwsze załączenie.
• Sprawdziłem działanie korzenia (lampka faz, brak wyzwoleń).

• Programowanie Loxone: parowanie urządzeń, przypisanie wejść/wyjść, logika, sceny. → 19
• Wyceniłem czas programowania (za urządzenie) i ująłem w kosztorysie. → 20
• Test końcowy: każdy obwód, scena i czujnik działa zgodnie z projektem.